Рубрика: Հայոց լեզու 10

1. Նրանք մի շքեղ գորգ փռեցին ճանապարհից դուրս՝ ավազի վրա։
2. Օրու հայրական տունը գտնվում էր գյուղի ծայրին՝ մի բարձրադիր տեղ։
3. Հեռվում՝ հորիզոնի վրա, բարձրագահ բազմել են սիգապանծ լեռնագագաթները՝ Լալվարը, Չաթինդաղը, Սևխաչը, Քոշաքարը։
4. Ներքևում՝ անդնդախոր ձորերի մեջ, շառաչյունով հոսում էր Որոտանը՝ խախտելով կիրճի անդորրը։
5. Հեռվում՝ գիշերային շղարշների մեջ, նիրհում էին հնավուրց լեռնագագաթները։
6. Այգու կենտրոնում՝ փոքրիկ հարթակի վրա, կանգնած էր ցեխաշեն մի հյուղակ։
7. Դպրոցի առջև՝ մի հաստ գերանի վրա, նստել էին գյուղի զառամյալ ծերունիները և ցածրաձայն զրուցում էին։
8. Վաղարշապատում՝ Հռիփսիմե կույսի զոհված վայրում, այժմ բարձրանում է սքանչելի մի հուշարձան՝ Հռիփսիմեի վանքը։
9. Հեռվում՝ հանդիպակաց լեռներից վերև, կապույտ էր տալիս Սյունյաց վիթխարի լեռնաշղթան։
10. Բակում՝ ջրհորի մոտ, թթենու տակ նստած, Մարիամ տատը գուլպա էր գործում։
11. Իր ընդարձակ օթևանում՝ նեղ պատուհանի գոգին նստած էր Փառանձեմ տիկինը։
12. Հին Բագրևանդ գավառում՝ Նպատ լեռան ստորոտին, ընկած էր հայկական մի փոքր գյուղ։
13. Մատուռի մոտ՝ կածանից քիչ հեռու, հողի մեջ խրված էր ծխից սևացած մի խաչքար։
14. Վենետիկում՝ դոժերի, ջրանցքների և գեղարվեստների այդ հրաշակերտ քաղաքում, ապրում էր գեղեցիկ Ջուլիետան։
15. Այնտեղ՝ Արտաշատում, և այստեղ՝ Ռշտունիքում, լուրջ գործեր էին կատարվում։
16. Բազմել էր դիվանին՝ փափուկ խալու վրա։
17. Հորիզոնի վրա՝ մշուշի մեջ, հազիվ նկատվեց մի կիսակամար։
18. Այնտեղ՝ քսանից երեսուն քայլ հեռու, արդեն մերկացավ երկրորդ բուրգը։
19. Արևելյան մի քաղաքում՝ փոշոտ փողոցի ստվերոտ անկյուններից մեկում, միջօրեի շոգին պառկած էր մի ծերունի դերվիշ։
20. Գյուղից ներքև՝ հնձված արտերի մեջ, նրանց դիմավորեցին Սեթոն և Արմենը։
21. Ես երբեք չեմ եղել Հայաստանում՝ այդ զարմանալի և հրաշք երկրում, բայց Հայաստանը ճանաչում եմ ոչ միայն նրա դասականներով` իմ ժամանակակիցներով, այլև երիտասարդներով, նոր արվեստագետներով։
22. Լճի մոտ՝ քարակոփ բարձր ժայռի վրա, կանգնած էր մի մարդ։
23. Ներսում՝ խավարի մեջ, մի քանի հոգի ողբ ասող կանանց նման աղիողորմ հեկեկում են։
24. Գյուղի կենտրոնում՝ հաստաբուն ընկուզենու տակ, հավաքվել էին ծերունիները և զրուցում էին անցած-գնացած օրերի մասին։
25. Վրանի մուտքի առաջ՝ օջախի կողքին, մի փոքրիկ տղա սունկ էր խորովում։
26. Դիլան դային նստել էր հնձանի պատի տակ՝ ընկուզենու չոր կոճղին։
27. Իրիկնաժամին նստում եմ մենակ՝ կանաչ առվի մոտ՝ ուռիների տակ։
28. Իսահակյանը վախճանվել է 1957 թվին՝ հոկտեմբերի 17-ին, թաղվել է Երևանում՝ Կոմիտասի անվան պանթեոնում։
29. Այդ կսկիծն առաջին անգամ նա զգաց շատ վաղ՝ մանուկ հասակում։
30. Այդ դեպքը կատարվել է շատ հին ժամանակներում՝ մեզանից դարեր առաջ։
31. Ձմռանը՝ ցուրտ գիշերներին, մենք հավաքվում էինք օդաներից մեկում և կրակը թեժացնում։
32. Գարնանը՝ մայիսի կեսերին, մենք մեր վրանները խփում էինք այդ չքնաղ սարահարթում։
33. Երեկոյան՝ մութն ընկնելուն պես, հասանք տուն։
34. Առավոտյան՝ դեռ լույսը չբացված, ուղևորվեցինք Տիզբոն։
35. Թագավորն իսկույն ևեթ մունետիկներ է ուղարկում երկրի բոլոր ծայրերը, և հաջորդ օրը՝ վաղ ծեգին, բեռնված քարավանները հասնում են ծովափ։
36. Վաղը՝ այս պահին, կլուսավորվեն ամրոցի բուրգերը գույնզգույն երանգներով։
37. Մի անգամ լուսնկա մի գիշեր՝ կեսգիշերային նիրհի մեջ, բանաստեղծը պատի ետևից հանկարծ ոտնաձայն լսեց։
38. Մյուս օրը՝ վաղորդյան արևը դեռ չծագած, աղջիկը դարձյալ հայտնվեց։
39. Ապրիլին՝ մի կիրակի, Կոմիտասը մեզ կանչեց լսելու «Ծիրանի ծառ, բար մի տար» ժողովրդական երգը։
40. Հետևյալ օրը՝ կեսօրից առաջ, Մանեն սկսեց նամակ գրել ամուսնուն։
41. Մյուս օրը՝ առավոտյան, գնացինք տեսնելու Փարվանա լիճը և նրա ճերմակ ամրոցը։
42. Սովորական ժամին՝ այսինքն առավոտյան ժամի ութին, արթնացավ։
43. Խոր աշնանը՝ Լոռվա սարերով անցնելիս, մի գյուղում մութը վրա հասավ։
Նշեք, եթե ցանկանում եք, որ կատարեմ այլ առաջադրանք։

1. Զայրույթը՝ որպես խորհրդատու, սպանիչ է։
2. Նա սպանում է ոչ միայն բանականությունը, այլև խիղճը։
3. Որպես ուսուցիչ՝ նա անփոխարինելի էր, որպես գործընկեր՝ հոգատար ու հուսալի, որպես սեղանակից՝ հաճելի ու հետաքրքիր։
4. Տեր Հուսիկը՝ որպես գյուղական համայնքի հոգևոր հովիվ, ճամբարում իր առանձնահատուկ դիրքն ուներ։
5. Որպես խելացի ու գործնական կին՝ զգաց, որ բանն արդեն չափազանցության է հասնում։
6. Արարատյան ընդարձակ դաշտավայրը՝ որպես մի հսկայական բուրվառ, խնկարկում էր յուր վաղորդյան անուշահոտությունը։
7. Մատենադարանը՝ որպես հին ու նոր մշակույթների խորհրդանշան, հուշարձանի պես վեր է խոյանում Երևանի վրա։
8. Նա ազնիվ է՝ որպես նորածին, և զգայուն՝ որպես քնարի լար։
9. Նա՝ որպես մի հրեշտակ, երևաց ու անհետացավ։
10. Նրան՝ որպես անառակ որդու, թողնում են դրսում։
11. Երկու մանրիկ աչքեր՝ որպես սև ձիթապտուղներ, փայլում էին։
12. Նոր տարվա գիշերը շատ իրեր՝ իբրև անպետք հնություն, դուրս են թափում։
13. Այդ գեղեցիկ ու բուն քրիստոնեական սովորությունը մոռացության է տրվել՝ իբրև անպետք հնություն։
14. Իբրև հայր չունեցող տղայի՝ մենք քեզ ազատել ենք բոլոր տեսակի վճարներից։
15. Իբրև արքա՝ Խոսրովը ազնիվ էր ու հայրենասեր, իբրև հայ՝ ճշմարիտ քրիստոնյա։
16. Պատրիկյանը՝ իբրև պարապ մարդ և իբրև ձրի աշխատակից, խմբագրության ամենօրյա այցելուն էր։
17. Իբրև ընտանիքի հայր՝ Գաբրիել Բագրատյանը պետք է հոգ տանի ընտանիքի անդամների անվտանգության մասին։
18. Իբրև հայ երգիչ՝ ես իմ պարտքը համարեցի այցելել ձեր խմբագրություն։
19. Նա՝ իբրև զորական և քաղաքական անձ, պարզ էր պատկերացնում փոթորկի վերհասը։
20. Այդ էր պատճառը, որ նրանք՝ իբրև երկու մոլորակ, թեև գնում են միևնույն ուղղությամբ, բայց այնպիսի զուգահեռական գծերով, որ բնավ միմյանց չեն հանդիպում։
21. Մենք՝ իբրև նորածանոթներ, առաջին օրը խոսեցինք քաշվելով ու կցկտուր։
22. Իբրև ռեալիստ գրող՝ Բակունցը կարևոր է համարում կյանքի, մարդկանց, երևույթների նկարագրման հավաստիությունը։
23. Իբրև ամենայն հայոց կաթողիկոս՝ Ներսեսը պիտի օժեր Արշակավանը, բայց՝ իբրև ողջամիտ մարդ, նա խորհուրդ տվեց քանդել քաղաքը՝ կանխորոշելով նրա ապագան։
24. Իբրև գյուղական քահանա՝ նա մինչև անգամ ավելի շատ բան գիտեր, քան սպասելի էր։
25. Մուկուչի՝ իբրև պատգամավորի պահվածքից շատերն են դժգոհում։
26. Իբրև հեղինակի առաջին գործ՝ դա կարելի է համարել գոհացուցիչ։
27. Վանքը՝ իբրև մռայլ ուրվական, նայում էր խավարի միջից։
28. Օտյանի՝ իբրև մարդու բնութագիրը արտահայտիչ գծերով տվել է Ալեքսանդր Շիրվանզադեն։

Վարժություն 1։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։ Գրել, թե ինչ հնչյունափոխություն է եղել։

Միջնապատ, միություն, գինեգործ, կիսալուսին, թիավարել, վիպասան, շինարարություն, հիվանդասենյակ, գիրանալ, գիտուն, վիրահատել, վիճահարույց,գիսավոր, հիանալի, լիություն, զինագործ, սիրավեպ, դիմաքանդակ, կինոթատրոն։

Միջնապատ – մեջ + ն + պատ ե < ի

Գինեգործ – գինի + ա + գործ ի + ա < ե

Կիսալուսին – կես + ա + լուսին ե < ի

Վիպասան – վեպ + ասան  ե < ի

Շինարարություն – շեն + արար + ություն ե < ի

Գիրանալ – գեր + անալ ե < ի

Գիտուն – գետ + ուն ե < ի

Վիրահատել – վեր + ա + հատել ե < ի

Վիճահարույց – վեճ + ա + հարույց ե < ի

Գիսավոր – գես + ավոր ե < ի

Զինագործ – զեն + ա + գործ ե < ի

Սիրավեպ – սեր + ա + վեպ ե < ի

Դիմաքանդակ – դեմ + ա + քանդակ ե < ի

Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ի ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Հնադարյան, տնական, ջրավազան, ընչաքաղց, ըղձական, ընկուզենի, ազնվական, գնորդ, վեհապանծ, մտաբերել, լեռնագործ, հիմնադիր, լրագրեր, աղավնյակ, վիրակապ, քմային, գարեհաց, ճգնել, թրթիռ, գունագեղ, միջանկյալ,նշաձև, գրակալ, թխամորթ, կրաման, նմանատիպ, սրտակից:

Վարժություն 3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ու ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Բրդոտ, կարմրախայտ, բվեճ, թմբեր, ըմպանակ, գնացուցակ, ջրամբար, նշանագրություն, տնական, գթալ, ժողովրդական, խճուղի, խմբակային, մրգահյութ, խնկարկել, տրտնջալ, ոսկեգույն, սրել, գրականություն, աշխարհագրական, լրաբեր, ցորենահատ, առվակ, մթնել, դյուրահալ, հնձել:

Վարժություն 4։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ը ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Տնակ, մանկական, ծանրամարտ, մանրադրամ, մտադրություն, մեղրահաց, կիսակառույց, փոքրություն, լրատվական, քաղցրահամ, սանրել, ընձուղտ, եզրաշերտ, լիտրաչափ, գլխաշոր, ցուցափեղկ, վագրաձի, լուսավորություն, դստրիկ, կպրագույն, լայնություն, բարձրություն, ծաղկաման, մետրանոց, ծաղրանկար, սրամիտ, ժանրային։

Վարժություն 5։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել երկհնչյունի հնչյունափոխություն։

Բուսական, հրեղեն, աստղանիշ, գուրծունեություն, ձնծաղիկ, նվիրատվություն, ալրաղաց, անկյունաչափ, բնավեր, գունատ, ձկնաբուծարան, դռնակ, եղջերափող, միութենական, մանկական, սառցարան, մրցավազք, մատենագիր, բուրավետ, հրակայուն, մշակութային, տարեվերջ, արնանման, առօրեական, այգեպան, մթերային, զգուշություն։

Բուսական – բույս + ական → ույ < ու
Գործունեություն – գործ + ույն + յա + ություն → ույ < ու
Ձնծաղիկ – ձյուն + ծաղիկ → յու < ը
Ալրաղաց – ալյուր + ա + աղաց → յու < ը
Բնավեր – բույն + ավեր → ույ < 0
Գունատ – գույն + ատ → ույ < ու
Ձկնաբուծարան – ձուկ + ա + բույծ + արան → ույ < ու
Եղջերափող – եղջյուր + ա + փող → յու < ե
Միութենական – մի + ություն + ական → յու < ե
Սառցարան – սառույց + արան → ույ < 0
Մատենագիր – մատյան + ա + գիր → յա < ե
Բուրավետ – բույր + ա + վետ → ույ < ու
Մշակութային – մշակ + ույթ → մշակույթ + ային → ույ < ու
Արնանման – արյուն + ա + նման → յու < 0
Առօրեական – առօրյա + ական → յա < ե
Զգուշություն – զգույշ + ություն → ույ < ու

Ա) 1. Գալիս ենք այն եզրակացության — եզրակացնում ենք
2. Գալիս է կարևոր ենթադրության — կարևոր ենթադրություն է անում
3. Հանդիսանում է հանել
4. Համարվում էր հանել
5. Շատ քաղաքագետների մոտ կարծիք կա — շատ քաղաքագետներ կարծում են

Բ) 1. Հզորության չափանիշը դա նրա ռազմական ուժն էր — հզորության չափանիշը նրա ռազմական ուժն էր
2. Խմբակային — խմբային
3. Երբ խոսքը գնում է կառավարման մասին — երբ կառավարման մասին է խոսքը
4. Սկսել են մրցել նրա հասցեին գովեստներ շռայլելու մեջ — սկսել են մրցել նրան գովեստներ շռայլելիս
5. Եվ հենց դրանում է կայանում նրան ծառայելը — և հենց դա է նրան ծառայելը