Ֆիլմերը բարձրացնում են մի շատ կարևոր գլխավոր խնդիր՝ Հայաստանում մետաղական հանքերի անխնա շահագործումը և դրա թողած ծանր էկոլոգիական հետքը: Ֆիլմերի հիմնական բովանդակությունն այն է, որ տնտեսական կարճաժամկետ շահի հետապնդումը հաճախ գերակայում է բնության ու մարդկանց առողջության հանդեպ, ինչի պատճառով հարյուրավոր հեկտարներ կանաչ տարածքներ վերածվում են թունավոր պոչամբարների և բացհանքերի:
Այս ամենի մեջ ամենացնցողն ու կարևորը երկու հիմնական փաստերն ու դրվագներն են: Առաջինն այն է, թե ինչպես են պոչամբարների վթարների կամ անձրևների հետևանքով ծանր մետաղները (օրինակ՝ կապարը, մուշյակը) արտահոսում և լցվում տեղական գետերը, ինչպիսիք են Դեբեդը կամ Ողջին: Սրա նշանակությունն այն է, որ այդ աղտոտված ջրով հետո ոռոգվում են մեր բերքն ու բանջարեղենը, և թույնը հայտնվում է յուրաքանչյուրիս սեղանին: Երկրորդ կարևոր դրվագը Ամուլսարի ոսկու հանքի ռիսկերն են Ջերմուկ առողջարանային քաղաքի և Սևանա լճի ջրային ավազանի համար: Սա նշանակում է, որ թթվային դրենաժի (ստորգետնյա ջրերի թունավորման) դեպքում մենք կարող ենք անդառնալիորեն կորցնել մեր երկրի ամենամեծ քաղցրահամ ջրի պաշարն ու հայտնի բրենդը:
Այս ամենի համար պատասխանատու են մի քանի կողմեր: Պետությունը տարիներ շարունակ թույլ է վերահսկել ոլորտը և առաջնորդվել է հնացած օրենքներով: Հանքարդյունաբերական ընկերությունները մտածել են միայն արագ հարստանալու մասին և խուսափել են իրական պատասխանատվությունից: Իսկ տեղի համայնքներն ու քաղաքացիները երկար ժամանակ ձայնի իրավունք չեն ունեցել, թեև վերջին տարիներին էկո-ակտիվիստների շնորհիվ քաղաքացիական պայքարը շատ է մեծացել:
Այս խնդիրն ունի ուղիղ պատճառահետևանքային կապեր: Հանք բացելու համար անտառները հատվում են, հողի բերրի շերտը վերանում է, ինչը բերում է սողանքների և կենսաբազմազանության կորստի: Իսկ օդի ու ջրի քիմիական աղտոտումը հանքամերձ համայնքներում պատճառ է դառնում չարորակ հիվանդությունների (քաղցկեղի) կտրուկ աճի և արատներով ծնունդների:
Ես լիովին համաձայն եմ ֆիլմերի հեղինակների հետ: Չի կարելի զարգացնել երկրի տնտեսությունը ապագա սերունդների առողջության հաշվին, քանի որ մաքուր ջուրն ու հողը ոսկուց թանկ են: Այնուամենայնիվ, ֆիլմերում անպատասխան մնաց մի հարց. իսկ իրականում ի՞նչ ստույգ ժամանակակից տեխնոլոգիաներով են ընկերությունները պատրաստվում չեզոքացնել թթվային արտահոսքերը, և ինչպե՞ս է փոխհատուցվելու բնակչությանը հասցված առողջական վնասը:
Որպես իրատեսական լուծում՝ ես առաջարկում եմ ներդնել «Էկոլոգիական պարտադիր ապահովագրության» համակարգը: Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր հանքային ընկերություն հանքը բացելուց առաջ պետք է պետական հատուկ հիմնադրամում սառեցնի հսկայական գումար (կանխիկ երաշխիք)։ Եթե ընկերությունն աշխատանքի ընթացքում կաղտոտի բնությունը կամ կլքի հանքը առանց տարածքը մաքրելու, պետությունն այդ սառեցված գումարով անմիջապես կվերականգնի բնությունը և կփոխհատուցի համայնքներին: Սա ընկերություններին կստիպի աշխատել առավելագույնս անվտանգ:
Ոսկու պաշարով աշխարհի առաջատար երկրների հնգյակը
Ոսկու արդյունահանումը համաշխարհային մեծ տնտեսության մաս է, և աշխարհում կան հստակ առաջատար երկրներ, որոնք ունեն ամենամեծ պաշարները։ Սակայն այդ բոլոր երկրներում էլ ոսկու արդյունահանումը բերում է լուրջ տնտեսական, քաղաքական և բնապահպանական խնդիրներ։ Ահա առաջատար հնգյակը.
1. Չինաստան. Աշխարհում առաջինն է ոսկու արդյունահանմամբ։ Թեև սա մեծ տնտեսական օգուտ է տալիս երկրին, բնապահպանական գինը շատ բարձր է։ Հանքերի պատճառով Չինաստանում առկա է հողերի և ստորգետնյա ջրերի սարսափելի աղտոտվածություն, ինչը ստիպում է կառավարությանը վերջին տարիներին խստացնել օրենքները։
2. Ավստրալիա. Ունի աշխարհում ամենամեծ հաստատված ոսկու պաշարները։ Այստեղ կիրառվում են բարձր տեխնոլոգիաներ, բայց գլխավոր խնդիրը քաղաքական ու սոցիալական է. հանքերը հաճախ գտնվում են տեղի բնիկների (աբորիգենների) հողերում, և հանքերի ընդլայնումը բերում է նրանց սրբավայրերի ու պատմական հուշարձանների ոչնչացման, ինչը մեծ բողոքի ալիք է բարձրացնում։
3. Ռուսաստան. Ոսկու հսկայական պաշարներ ունի, հատկապես Սիբիրի և Հեռավոր Արևելքի շրջաններում։ Տնտեսապես սա շատ կարևոր է երկրի համար, բայց խիստ կլիմայական պայմանների պատճառով էկոլոգիական վերահսկողությունը դժվար է, և հաճախ տեղի են ունենում թունավոր թափոնների արտահոսքեր դեպի տայգայի մաքուր գետեր։
4. Կանադա. Արդյունահանման ծավալներով չորրորդն է։ Կանադան ունի շատ խիստ բնապահպանական օրենքներ, սակայն քաղաքական խնդիրներ են առաջանում տեղի հնդկացիական ցեղերի հետ, ովքեր դեմ են իրենց ավանդական տարածքներում հանքեր բացելուն և ջրամբարները թափոններով աղտոտելուն։
5. ԱՄՆ. Հնգյակը եզրափակում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, որտեղ ոսկու մեծ մասը արդյունահանվում է Նևադա նահանգում։ Քանի որ դա չոր, անապատային գոտի է, գլխավոր բնապահպանական խնդիրը ջրի սակավությունն է. հանքերը սպառում են հսկայական քանակությամբ ջուր՝ խլելով այն գյուղատնտեսությունից և բնակավայրերից։
Ամուլսար. Իմ քաղաքացիական հայացքը և բնապահպանական տեսակետը
Ամուլսարի խնդիրը Հայաստանի վերջին տարիների ամենամեծ և ամենացավոտ էկոլոգիական հարցերից մեկն է։ Որպես երիտասարդ քաղաքացի՝ իմ դիրքորոշումը հստակ է. Ամուլսարը չպետք է դառնա մետաղական հանք։ Այս հարցին պետք է նայել ոչ թե կարճաժամկետ տնտեսական օգուտների, այլ մեր երկրի ռազմավարական անվտանգության և ապագայի տեսանկյունից։
Ամենամեծ բնապահպանական վտանգը կապված է ջրային ռեսուրսների հետ։ Հանքի տարածքը գտնվում է Ջերմուկ առողջարանային քաղաքի և Կեչուտի ջրամբարի անմիջական հարևանությամբ, որտեղից ջուրը հոսում է դեպի Սևանա լիճ։ Ոսկու արդյունահանման ընթացքում առաջացող թթվային դրենաժը (երբ ապարները շփվում են օդի ու ջրի հետ և թթուներ արտադրում) կարող է անդառնալիորեն թունավորել ստորգետնյա մաքուր ջրերը։ Եթե դա տեղի ունենա, մենք կկորցնենք թե՛ Ջերմուկի հանքային ջրերի միջազգային բրենդը, և թե՛ Սևանա լճի էկոհամակարգը։
Իմ քաղաքացիական հայացքն այն է, որ ոչ մի քանակի ոսկի կամ դրամական շահույթ չի կարող փոխհատուցել մեր մաքուր ջրի, առողջ միջավայրի և մարդկանց առողջության կորուստը։ Ջերմուկը պետք է զարգանա որպես միջազգային տուրիստական, առողջարանային կենտրոն, այլ ոչ թե դառնա հանքարդյունաբերական գոտի։ Մենք պետք է սովորենք գնահատել այն հարստությունը, որը վերականգնվող է, իսկ մաքուր ջուրն ու բնությունը հենց այդպիսի հարստություն են։
«Տուն» ֆիլմի վերլուծություն
Առաջադրանք 1․ Գրիր հոդված կամ ազատ պատում՝ պատասխանելով հետևյալ հիմնական հարցին.
«Ի՞նչ է ուզում ասել «Home» ֆիլմը մարդուն, և ես ի՞նչ հասկացա ես այդ ուղերձից»։
Աշխատանքում անդրադարձիր առնվազն 3 ուղղության՝
մարդու և բնության փոխհարաբերություններին,
մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությանը Երկիր մոլորակի վրա,
Բնական ռեսուրսների օգտագործման և սպառման խնդիրներին,
կլիմայի և շրջակա միջավայրի փոփոխություններին,
մարդու պատասխանատվությանը ներկայի և ապագայի նկատմամբ,
Ֆիլմը ցույց է տալիս, որ մարդը բնության մի մասն է, սակայն սկսել է իրեն վեր դասել նրանից՝ սպառելով և ոչնչացնելով շրջակա միջավայրը հանուն սեփական շահի։ Արդյունաբերության զարգացումը, անտառահատումները, նավթի արդյունահանումը և գերսպառումը խախտել են բնական հավասարակշռությունը՝ բերելով էկոհամակարգերի քայքայման։ Սառցադաշտերի հալոցքը, ջրային պաշարների նվազումը և անապատացումը ցույց են տալիս, որ մոլորակի ռեսուրսները անսպառ չեն։ Մենք պատասխանատու ենք ոչ միայն ներկա սերունդների, այլև ապագայի համար, քանի որ մեր այսօրվա որոշումներից է կախված, թե ինչպիսի մոլորակ ենք թողնելու հետնորդներին։
Առաջադրանք 2․ «Եթե «Home» ֆիլմը այսօր նկարահանվեր Հայաստանի մասին, ի՞նչ տեսարաններ, վայրեր կամ խնդիրներ կցանկանայիք տեսնել ֆիլմում»։
• Կանաչող Սևանը. Լճի գեղեցիկ կապույտ ջուրը վերևից արագ կփոխարինվեր կանաչ ջրիմուռներով։ Ֆիլմը կպատմեր, որ կեղտոտ ջրերի պատճառով Սևանը հիվանդանում է։
• Քանդվող սարերը (Ամուլսար, Քաջարան). Խիտ անտառների կողքին տեսախցիկը ցույց կտար հսկայական հանքերը։ Դրանք բնության մարմնին հասցված մեծ վերքեր են։
• Ցամաքող Արարատյան դաշտը. Ձկնաբուծարանների մեծ ջրավազանները, որոնք անխնա օգտագործել են ստորգետնյա մաքուր ջրերը, ինչի պատճառով գյուղերը մնում են առանց ջրի։
• Փոշոտ Երևանը. Վերևից կերևար խիտ շենքերով պատված քաղաքը, որտեղ քիչ են կանաչ այգիները, իսկ օդում մեծ սմոգ (մշուշ) ու փոշի կա։
