Ֆիլմերը բարձրացնում են մի շատ կարևոր գլխավոր խնդիր՝ Հայաստանում մետաղական հանքերի անխնա շահագործումը և դրա թողած ծանր էկոլոգիական հետքը: Ֆիլմերի հիմնական բովանդակությունն այն է, որ տնտեսական կարճաժամկետ շահի հետապնդումը հաճախ գերակայում է բնության ու մարդկանց առողջության հանդեպ, ինչի պատճառով հարյուրավոր հեկտարներ կանաչ տարածքներ վերածվում են թունավոր պոչամբարների և բացհանքերի:
Այս ամենի մեջ ամենացնցողն ու կարևորը երկու հիմնական փաստերն ու դրվագներն են: Առաջինն այն է, թե ինչպես են պոչամբարների վթարների կամ անձրևների հետևանքով ծանր մետաղները (օրինակ՝ կապարը, մուշյակը) արտահոսում և լցվում տեղական գետերը, ինչպիսիք են Դեբեդը կամ Ողջին: Սրա նշանակությունն այն է, որ այդ աղտոտված ջրով հետո ոռոգվում են մեր բերքն ու բանջարեղենը, և թույնը հայտնվում է յուրաքանչյուրիս սեղանին: Երկրորդ կարևոր դրվագը Ամուլսարի ոսկու հանքի ռիսկերն են Ջերմուկ առողջարանային քաղաքի և Սևանա լճի ջրային ավազանի համար: Սա նշանակում է, որ թթվային դրենաժի (ստորգետնյա ջրերի թունավորման) դեպքում մենք կարող ենք անդառնալիորեն կորցնել մեր երկրի ամենամեծ քաղցրահամ ջրի պաշարն ու հայտնի բրենդը:
Այս ամենի համար պատասխանատու են մի քանի կողմեր: Պետությունը տարիներ շարունակ թույլ է վերահսկել ոլորտը և առաջնորդվել է հնացած օրենքներով: Հանքարդյունաբերական ընկերությունները մտածել են միայն արագ հարստանալու մասին և խուսափել են իրական պատասխանատվությունից: Իսկ տեղի համայնքներն ու քաղաքացիները երկար ժամանակ ձայնի իրավունք չեն ունեցել, թեև վերջին տարիներին էկո-ակտիվիստների շնորհիվ քաղաքացիական պայքարը շատ է մեծացել:
Այս խնդիրն ունի ուղիղ պատճառահետևանքային կապեր: Հանք բացելու համար անտառները հատվում են, հողի բերրի շերտը վերանում է, ինչը բերում է սողանքների և կենսաբազմազանության կորստի: Իսկ օդի ու ջրի քիմիական աղտոտումը հանքամերձ համայնքներում պատճառ է դառնում չարորակ հիվանդությունների (քաղցկեղի) կտրուկ աճի և արատներով ծնունդների:
Ես լիովին համաձայն եմ ֆիլմերի հեղինակների հետ: Չի կարելի զարգացնել երկրի տնտեսությունը ապագա սերունդների առողջության հաշվին, քանի որ մաքուր ջուրն ու հողը ոսկուց թանկ են: Այնուամենայնիվ, ֆիլմերում անպատասխան մնաց մի հարց. իսկ իրականում ի՞նչ ստույգ ժամանակակից տեխնոլոգիաներով են ընկերությունները պատրաստվում չեզոքացնել թթվային արտահոսքերը, և ինչպե՞ս է փոխհատուցվելու բնակչությանը հասցված առողջական վնասը:
Որպես իրատեսական լուծում՝ ես առաջարկում եմ ներդնել «Էկոլոգիական պարտադիր ապահովագրության» համակարգը: Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր հանքային ընկերություն հանքը բացելուց առաջ պետք է պետական հատուկ հիմնադրամում սառեցնի հսկայական գումար (կանխիկ երաշխիք)։ Եթե ընկերությունն աշխատանքի ընթացքում կաղտոտի բնությունը կամ կլքի հանքը առանց տարածքը մաքրելու, պետությունն այդ սառեցված գումարով անմիջապես կվերականգնի բնությունը և կփոխհատուցի համայնքներին: Սա ընկերություններին կստիպի աշխատել առավելագույնս անվտանգ:
