1․ «Հայաստանը՝ միջազգային քաղաքական փոփոխությունների կենտրոնում»
Ներկայացրո՛ւ, թե ինչպիսի՞ քաղաքական իրավիճակ էր ստեղծվել Հայաստանում Ք․ ա․ III դարի վերջին և Ք․ ա․ II դարի սկզբին։ Բացատրի՛ր, թե ինչ ազդեցություն ունեցան Սելևկյան պետության և Հռոմի հակամարտությունը, Մագնեսիայի ճակատամարտը և Ապամեայի հաշտության պայմանագիրը Հայոց պետականության վերականգնման վրա։
Ք.ա. III դարի վերջին Հայաստանը բաժանված էր և ընկել էր Սելևկյան պետության ազդեցության տակ։ Սելևկյան արքա Անտիոքոս III-ը Մեծ Հայքի կառավարիչ էր նշանակել Արտաշեսին, իսկ Ծոփքի կառավարիչ՝ Զարեհին։ Ք.ա. 190 թվականին Մագնեսիայի ճակատամարտում Հռոմը ջախջախեց Սելևկյաններին։ Օգտվելով դրանից՝ Ք.ա. 189 թվականին Արտաշեսն ու Զարեհն իրենց անկախ թագավորներ հռչակեցին։ Ք.ա. 188 թվականի Ապամեայի պայմանագրով Հռոմը ճանաչեց նրանց անկախությունը, ինչը թույլ տվեց վերականգնել հայոց անկախ պետականությունը։
2․ «Արտաշես Ա․ նոր արքայատոհմի հիմնադիրը»Ո՞վ էր Արտաշես Ա-ն, և ինչպե՞ս նա հաստատվեց հայոց գահին։
Ներկայացրո՛ւ Արտաշես Ա-ի միավորիչ գործունեությունը՝ նշելով, թե հայկական ո՞ր տարածքներն ընդգրկվեցին Մեծ Հայքի թագավորության կազմում։ Բացատրի՛ր, թե ինչ նշանակություն ունեցավ այդ գործընթացը հայոց պետականության ամրապնդման համար։
Արտաշես Ա-ն (Ք.ա. 189–160 թթ.) հայ տաղանդավոր զորավար էր և Երվանդունի տոհմի ներկայացուցիչ, ով Սելևկյանների պարտությունից հետո հռչակվեց Մեծ Հայքի արքա՝ հիմնելով Արտաշեսյանների արքայատոհմը։ Նա իրականացրեց հայկական հողերի միավորումը՝ հարևան երկրներից հետ խլելով և Մեծ Հայքին միացնելով Փայտակարանը, Կասպից երկիրը, Գուգարքը, Կարինը, Դերջանը, Տմորիքը և այլ տարածքներ։ Այս միավորման շնորհիվ, ինչպես նշում է պատմիչ Ստրաբոնը, երկրում «բոլորը միալեզու դարձան» (հայախոս)։ Սա միավորեց հայ ժողովրդին, վերացրեց ներքին պառակտումները և ստեղծեց ամուր պետականության հիմքեր։
3․ «Արտաշես Ա-ի բարեփոխումները և կենտրոնացված պետության ձևավորումը»Ներկայացրո՛ւ Արտաշես Ա-ի իրականացրած բարեփոխումները։ Բացատրի՛ր հողային սահմանների կարգավորման, երկրի կառավարման, բանակի և մայրաքաղաք Արտաշատի նշանակությունը։ Հիմնավորի՛ր, թե ինչու է Արտաշես Ա-ն համարվում հայոց պատմության կարևորագույն պետական գործիչներից մեկը։
Արտաշես Ա-ն իրականացրեց մի շարք կարևոր բարեփոխումներ. Հողային բարեփոխում: Հրամայեց գյուղերի ու մասնավոր հողերի միջև կանգնեցնել սահմանաքարեր։ Սա լուծեց հողային վեճերը և պաշտպանեց գյուղացիական համայնքը, որը պետության հիմնական հարկատուն ու զինվոր տվողն էր։
Բանակ և կառավարում: Երկիրը պաշտպանելու համար բանակը բաժանեց 4 սահմանապահ զորավարությունների։ Պետությունը բաժանեց 120 վարչական շրջանների (գավառների)՝ կառավարումը հեշտացնելու համար։ Մայրաքաղաք: Ք.ա. 185 թվականին հիմնեց Արտաշատ մայրաքաղաքը (կոչվեց «Հայկական Կարթագեն», քանի որ տեղն ընտրել էր զորավար Հանիբալը), որը դարձավ արհեստների ու առևտրի խոշոր կենտրոն։ Արտաշես Ա-ն համարվում է կարևորագույն պետական գործիչ, քանի որ նա ոչ միայն անկախացրեց երկիրը, այլև ստեղծեց ներքուստ կայուն, հզոր և զարգացած համակարգ, ինչի համար ժողովուրդը նրան կոչեց «Բարի» և «Աշխարհակալ»։
4․ «Արտաշեսյանները՝ Տիգրան Մեծի գահակալությունից առաջ»Ներկայացրո՛ւ Արտաշես Ա-ից հետո հայոց գահին հաջորդած արքաներին՝ նշելով նրանց կառավարման մոտավոր թվականները և գործունեության կարևոր կողմերը։ Բացատրի՛ր, թե ինչպիսի՞ քաղաքական իրավիճակում էր գտնվում Հայաստանը մինչև Տիգրան II Մեծի գահակալությունը՝ Ք․ ա․ 95 թվականին։ Քո կարծիքով՝ ի՞նչ նախադրյալներ նպաստեցին Տիգրան Մեծի օրոք Հայաստանի հզորացմանը։
Արտաշես Ա-ից հետո կառավարեցին նրա որդիները.Արտավազդ Ա (Ք.ա. 160–115 թթ.) – պահպանեց երկրի անկախությունը, սակայն կառավարման վերջում բախվեց հզորացող Պարթևստանի հետ և ստիպված եղավ իր եղբորորդուն՝ Տիգրանին, որպես պատանդ տալ նրանց։ Տիգրան Ա (Ք.ա. 115–95 թթ.) – վարեց կայուն քաղաքականություն, զարգացրեց տնտեսությունը և հատեց դրամներ։ Մինչև Ք.ա. 95 թվականը Հայաստանը գտնվում էր արևելքից հզորացող Պարթևական թագավորության քաղաքական ճնշման տակ, իսկ թագաժառանգ Տիգրանը պատանդության մեջ էր։
Տիգրան Մեծի օրոք Հայաստանի հզորացմանը նպաստեցին Արտաշես Ա-ի ստեղծած ամուր նախադրյալները՝ տնտեսական կայունությունը, ներքին վեճերի բացակայությունը, միալեզու (համախմբված) ժողովուրդը և մարտունակ բանակը։ Սա թույլ տվեց Տիգրան Մեծին անմիջապես անցնել արտաքին հզոր նվաճումների։
