Եվա Միքայելյան

Արվեստը մարդկության ամենաբարձր արժեքներից մեկն է․ այն արտացոլում է գեղեցկությունը, զգացմունքները և կյանքի խոր իմաստը։ Սակայն երբեմն արվեստը կարող է դառնալ ոչ թե ստեղծագործական ներշնչանքի աղբյուր, այլ կործանարար ուժ, որը խլում է մարդու ամենաթանկը՝ երջանկությունը։ Էդգար Ալան Պոյի ներկայացրած պատմությունը հստակ ցույց է տալիս, թե որքան վտանգավոր կարող է լինել արվեստին կուրորեն նվիրվելը։

Պատմվածքի մեջ նկարիչը ամբողջությամբ տարված էր իր ստեղծագործությամբ։ Նրա համար արվեստը դարձել էր կյանքի միակ նպատակը, իսկ իրականությունը՝ երկրորդական։ Նա սիրում էր իր կնոջը, բայց այդ սերը աստիճանաբար զիջում էր իր արվեստին։ Կինը, լինելով նուրբ, հմայիչ և սիրող, պատրաստ էր զոհաբերել իրեն հանուն ամուսնու երջանկության։ Նա հնազանդորեն ժամերով նստում էր մութ աշտարակում՝ չնայած այն բանին, որ այդ գործընթացը հյուծում էր իր մարմինն ու հոգին։

Ամենաողբերգականն այն է, որ նկարիչը չէր նկատում իր կնոջ տառապանքը։ Նա այնքան էր խորասուզված իր գործի մեջ, որ չէր տեսնում, թե ինչպես է իր ստեղծած գեղեցկությունը խլում իրական կյանքի գեղեցկությունը։ Նրա վրձինը կարծես կյանք էր տալիս կտավին, բայց այդ կյանքի դիմաց խլում էր կենդանի մարդու կյանքը։ Վերջում, երբ նա ավարտեց իր գլուխգործոցը և հիացավ դրա «կենդանությամբ», պարզվեց ամենասարսափելին՝ կինը մահացել էր։ Այսպիսով, արվեստը ստեղծվեց մարդկային երջանկության և կյանքի գնով։

Այս պատմությունը մեզ ստիպում է խորհել՝ արդյոք արդարացվա՞ծ է նման զոհաբերությունը։ Իմ կարծիքով՝ ոչ։ Արվեստը պետք է ծառայի մարդուն, ոչ թե մարդը՝ արվեստին։ Այն չպետք է դառնա պատճառ, որ մարդը կորցնի իր սիրելիներին կամ անտեսի նրանց զգացմունքները։ Ճշմարիտ արժեքը ոչ միայն ստեղծագործության մեջ է, այլ նաև մարդկային հարաբերություններում, սիրո և հոգատարության մեջ։

Եզրափակելով՝ կարելի է ասել, որ արվեստը, որքան էլ բարձր ու գեղեցիկ լինի, չի կարող արդարացնել մարդկային երջանկության զոհաբերությունը։ Պոյի պատմությունը հստակ ցույց է տալիս, որ երբ մարդը կորցնում է չափի զգացումը և ամբողջությամբ նվիրվում է արվեստին, նա կարող է կորցնել ամենաթանկը։ Իսկ իսկական երջանկությունը հենց կյանքի մեջ է, ոչ թե միայն նրա պատկերում։