Рубрика: Քիմիա 9

Ի՞նչ է նշանակում «մետաղ» բառը և որտեղից է այն ծագել։

Մետաղ» բառը ծագել է հունական մետալոն արմատից, որը նշանակում է «հանք»:

Որտե՞ղ է գտնվում մետաղներն ու ոչ մետաղները բաժանող սահմանագիծը պարբերական համակարգում։

Պայմանականորեն, մետաղները ոչ մետաղներից բաժանող սահմանագիծը` բորը աստատին միացնող գիծն է պարբերական համակարգում

Ի՞նչ տարրեր են գտնվում այդ սահմանագծին մոտ և ինչու են դրանք առանձնահատուկ։

B, Si, Ge, As, Sb, Te և այլն։ Ունեն մետաղների և ոչ մետաղների հատկություններ։

Ինչո՞ւ է մետաղների և ոչ մետաղների բաժանումը պայմանական։ Բեր օրինակներ։

Քանի որ որոշ տարրեր ունեն և՛ մետաղների, և՛ ոչ մետաղների հատկություններ (օրինակ՝ սիլիցիումը)։

Ի՞նչ դեր են կատարում մետաղները քիմիական ռեակցիաներում։

Մետաղները քիմիական ռեակցիաներում միայն վերականգնիչներ են, ինչն էլ մետաղները և ոչ մետաղները տարբերակող առանձնահատկություն է:

Ինչո՞ւ են մետաղների ատոմները հեշտությամբ կորցնում էլեկտրոններ։

Արտաքին էլեկտրոնները թույլ են կապված միջուկի հետ և հեշտ են հեռացվում։

Քանի՞ էլեկտրոն ունեն սովորաբար մետաղների արտաքին շերտում։

1-3

Ի՞նչ է մետաղական կապը։

Մետաղի դրական իոնների և ընդհանուր էլեկտրոնային ամպի փոխազդեցությամբ պայմանավորված կապն էլ անվանում են մետաղական:

Ինչպե՞ս է բյուրեղավանդակի կառուցվածքը ազդում մետաղների հատկությունների վրա։

Այն ապահովում է բոլոր ֆիզիկական հատկությունները։

Թվարկիր մետաղների հիմնական ֆիզիկական հատկությունները։

Գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանը,  խտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը:

Ինչպե՞ս են մետաղները դասակարգվում ըստ խտության։

Թեթևից ծանր։

Ո՞րն է ամենածանր և ամենաթեթև մետաղը։

Թեթևը (ρ<5 գ/սմ³) և ծանրը (ρ>5 գ/սմ³):

Ինչո՞ւ են մետաղները լավ հաղորդիչներ։

Քանի որ ունեն արծաթ, ոսկի և պղինձ։

Ի՞նչն է պայմանավորում մետաղական փայլը։

Լուսային ճառագայթների անդրադարձմամբ:

Ի՞նչ է պլաստիկությունը և ինչով է այն պայմանավորված մետաղներում։

Պլաստիկությունը մետաղների ունակությունն է, որի շնորհիվ փոխում են ձևը առանց կոտրվելու, և դա պայմանավորված է նրանով, որ մետաղների ատոմների շերտերը հեշտությամբ սահում են միմյանց նկատմամբ։

Ի՞նչ են ալկոհոլները (սպիրտները):

Ալկոհոլները օրգանական նյութեր են, որոնք պարունակում են հիդրօքսիլ խումբ (–OH)՝ կապված ածխածնային շղթայի հետ։

Ո՞րն է ալկոհոլների ընդհանուր բանաձևը:
Սովորաբար գրվում է՝ R–OH,
որտեղ R-ը ածխաջրածնային մնացորդ է (ածխածիններից կազմված շղթա)։

Ի՞նչ ֆունկցիոնալ խումբ ունեն ալկոհոլները:
Ալկոհոլների ֆունկցիոնալ խումբը հիդրօքսիլ խումբն է (–OH)։

Ինչպե՞ս են դասակարգվում ալկոհոլները:
Ալկոհոլները դասակարգվում են մի քանի ձևով, հիմնականը՝

ըստ այն ածխածնի տեսակի, որին կցված է –OH-ը

ըստ –OH խմբերի քանակի

Ի՞նչ են առաջնային, երկրորդային և երրորդային սպիրտները:

Սա կախված է, թե քանի ածխածնի է կապված այն ածխածինը, որի վրա կա –OH խումբը։

Երրորդային սպիրտ (3°) – կապված է երեք ածխածնի հետ

Առաջնային սպիրտ (1°) – այդ ածխածինը կապված է միայն մեկ այլ ածխածնի հետ

Երկրորդային սպիրտ (2°) – կապված է երկու ածխածնի հետ

Ի՞նչ տարբերություն կա միատոմ և բազմատոմ սպիրտների միջև:
Միատոմ սպիրտներ – ունեն միայն մեկ –OH խումբ
(օրինակ՝ էթանոլ) Բազմատոմ սպիրտներ – ունեն երկու կամ ավելի –OH խմբեր
(օրինակ՝ գլիցերին)

Ո՞ր տարրերն են մտնում ածխածնի ենթախմբի մեջ։

Ածխածին, սիլիցիում, գերմանիում, անագ, կապար

Ո՞ր խմբին են պատկանում այս տարրերը պարբերական համակարգում։

4-րդ

Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ, մետաղներ և կիսամետաղներ այս ենթախմբում։

Ոչ մետաղ`ածխածին

Կիսամետաղ` սիլիցիում, գերմանիում

Մետաղ`անագ, կապար

Քանի՞ էլեկտրոն կա այս տարրերի արտաքին էներգիական մակարդակում։

4

Ի՞նչ ընդհանուր օքսիդացման աստիճաններ ունեն IVA խմբի տարրերը։

+2 +4

Ո՞րն է այդ տարրերի բարձրագույն օքսիդների ընդհանուր բանաձևը։

RO2

Ի՞նչ բանաձև ունեն համապատասխան թթուները։

H2CO3

H2SiO3

H2GeO3

Sn(OH)4

pb(OH)4

Ինչու՞ ածխածինը և սիլիցիումը համարվում են ոչ մետաղներ, իսկ անագն ու կապարը՝ մետաղներ։

Խմբում կարգաթվի և ատոմային շառավղի մեծացմանը զուգընթաց արտաքին շերտի էլեկտրոնների կապը միջուկի հետ թուլանում է, ինչի հետևանքով ոչ մետաղական հատկությունները փոխարինվում են մետաղականով։

Գրիր ածխածնի բոլոր օքսիդների բանաձևերը։

CO

CO2

Գրիր սիլիցիումի համապատասխան թթվի բանաձևը։

H2SiO3

Որոշիր օքսիդացման աստիճանը՝ SiO₂ միացությունում։

O -2 Si+4

Որ տարրն է ունենալու ավելի կայուն ջրածնային միացություն՝ CH₄ թե՞ SnH₄։

CH4

Տրված նյութերից ո՞րն է երկդիմի՝ Sn(OH)₄ թե՞ H₂CO₃։

Sn(OH)4

Քանի՞ գրամ է 2 մոլ O₂։

2մոլ×Mr32=64գ

Քանի՞ մոլ է 160 գ SO₂։

160գ/Mr64=2.5մոլ

Ինչպե՞ս է փոխվում տարրերի մետաղական հատկությունը խմբում ներքև իջնելիս։

Մեծանում է։

Ինչու՞ RH₄ տիպի ջրածնային միացություն՝ CH₄ թե՞ SnH₄։

CH4

Տրված նյութերից ո՞րն է երկդիմի՝ Sn(OH)₄ թե՞ H₂CO₃։

Sn(OH)4

Քանի՞ գրամ է 2 մոլ O₂։

2մոլ×Mr32=64գ

Քանի՞ մոլ է 160 գ SO₂։

160գ/Mr64=2.5մոլ

Ինչպե՞ս է փոխվում տարրերի մետաղական հատկությունը խմբում ներքև իջնելիս։

Մեծանում է։

Ինչու՞ RH₄ տիպի ջրածնային միացությունների կայունությունը նվազում է կարգաթվի աճման հետ։

Դա կապված է ատոմային շառավղի մեծացմամբ և կապի նվազեցմամբ։

Ինչու՞ կապարը չի առաջացնում ջրածնային միացություն։

Քանի որ կապի էներգիան ցածր է և մետաղական հատկությունները բարձր են։

Ինչպե՞ս է փոխվում թթվային հատկությունը H₂RO₃ թթուների համար խմբում ներքև իջնելիս։

Թթվային հատկությունները թուլանում են։

Ե՞րբ է ալկոհոլը դառում առողջական խնդիր

Բազմաթիվ մարդիկ ալկոհոլ օգտագործում են այն քանակներով, որոնք կարող են վնասել իրենց առողջությունը։ Ալկոհոլի օգտագործման նման բնույթը կարող է դառնալ վնասվածքների և հիվանդությունների, անգամ մահվան պատճառ, ինչպես նաև հանգեցնել սոցիալական տարբեր հետևանքների ու անախորժությունների։

Ալկոհոլի կարճաժամկետ առողջական հետևանքները

Մարդկանց կեսից ավելին առիթի դեպքում խմում է ալկոհոլի «նորման» գերազանցող քանակներ, որը բերում է հարբեցման։ Հարբածությունն ալկոհոլի կարճաժամկետ ազդեցությունն է, որը կարող է ներառել հետևյալը՝

• Գլխապտույտ
• Ինքնահսկման և իրադրությունը քննադատաբար գնահատելու ունակության կորուստ
• Հավասարակշռության խախտում
• Հիշողության կորուստ
• Սրտխառնոց
• Ալկոհոլի օգտագոծման հաջորդ օրը՝ գլխացավեր
• Պատահական վնասվածքներ (հարբած վիճակում կարող եք պատահաբար վնասել ձեզ կամ այլոց)
• Նպատակադրված վնասվածքներ (հարբած վիճակում դուք կարող եք վնասել ձեզ կամ այլոց)
• Ճանապարհատրանսպորտային պատահարներ
• Ալկոհոլային թունավորում (կարող է ունենալ նաև մահացու ելք):

Ալկոհոլի երկարաժամկետ առողջական հետևանքները

Երկար ժամանակ օրական ավելի քան 2 ստանդարտ «չափ» ոգելից խմիչքների օգտագործումը կարող է լրջորեն վնասել ձեր առողջությունը։ Նման իրավիճակներն անվանում են «ալկոհոլի չարաշահում» կամ «ալկոհոլի վնասաբեր օգտագործում»։

Ալկոհոլի չարաշահումը կարող է առաջացնել ալկոհոլի նկատմամբ հակում և քրոնիկ ալկոհոլիզմ։ Ալկոհոլից կախվածության առաջացմանը զգալիորեն նպաստում են դեպրեսիան կամ տագնապի խանգարումերը։ Ալկոհոլիզմն կարող է բերել հոգեկան տարբեր շեղումների, այդ թվում՝ բարձրացել ինքնասպանության ռիսկը։

Ալկոհոլի չարաշահումը ժամանակի ընթացքում վնասում է գրեթե բոլոր օրգան-համակարգերը՝ զարգացնելով տարաբնույթ առողջական խնդիրներ։ Ահա դրանցից ամենակարևորները։

Թեթև աստիճանում աչքերը փայլում են, դեմքը՝ կարմրում, լինում է ճարպագեղձերի և քրտնագեղձերի գերարտադրություն, անոթազարկը դանդաղում է։ Հարբածն զգում է ջերմություն և հաճելի թուլություն, ախորժակը լավանում է։ Առաջանում է հոգեկան և ֆիզիկական ընդհանուր բավարարվածություն (այսպես կոչված՝ լավազգացություն), տրամադրության բարձրացում, հոգեկան և շարժողական ակտիվության անկում։

Միջին աստիճանի ալկոհոլային հարբեցմանման դեպքում առաջանում են շշմածություն և գիտակցության ոլորտի նեղացում, շարժողական արգելակում, համաձայնեցման խանգարում, քնկոտություն, թորշոմածություն, ջարդվածություն, ապա վրա է հասնում խոր քունը։

Հարբեցման ծանր ձևի ժամանակ կորչում է շրջապատում կողմնորոշման ունակությունը, խոսքը դանդաղում է և ընդմիջվում դադարներով, խզվում է ապրումների միջև կապը, հուզական և դիմախաղային արտահայտչությունը։ Մեծ մասամբ, որպես օրգանիզմի պաշտպանական հակազդեցություն, առաջանում է փսխում։

Ալկոհոլի ազդեցությունը օրգանիզմի վրա (քիմիայի տեսանկյունից)

Ալկոհոլը օրգանական միացություն է, որը պատկանում է ալկոհոլների դասին։ Ամենատարածված ալկոհոլը, որը կա ալկոհոլային խմիչքներում, էթանոլն է։ Էթանոլի քիմիական բանաձևն է (C₂H₅OH) ։

Երբ ալկոհոլը մտնում է մարդու օրգանիզմ, այն քիմիական ռեակցիաների միջոցով քայքայվում է լյարդում։ Սկզբում էթանոլը վերածվում է ացետալդեհիդի, որը թունավոր նյութ է։ Այն կարող է վնասել բջիջները և առաջացնել գլխացավ, սրտխառնոց և թուլություն։ Հետագայում այդ նյութը վերածվում է քացախաթթվի, որը արդեն ավելի քիչ վնասակար է։ Ալկոհոլը ազդում է նաև նյարդային համակարգի վրա․ այն դանդաղեցնում է ուղեղի աշխատանքը, վատացնում է մտածողությունը և շարժումների համակարգումը։ Քիմիական տեսանկյունից ալկոհոլը լուծիչ է և կարող է փոխել բջիջների թաղանթների կառուցվածքը։

Երկար ժամանակ ալկոհոլ օգտագործելը կարող է վնասել լյարդը, սիրտը և նյարդային համակարգը, որովհետև օրգանիզմում առաջանում են թունավոր միջանկյալ նյութեր։

Ալկոհոլի չարաշահումը առաջացնում է ինտոքսիկացիա, նպաստում է կանխամտածված և ոչ կանխամտածված վնասվածքների առաջացմանը, ինչպես նաև բռնության և հանցագործության աճին:

Ալկոհոլի սպառմանը նպաստող հանգամանքներ են համարվում կոնոնավոր ալկոհոլ օգտագործող մարդկանց հետ շփումը, վաղ սեռական կյանքի սկիզբը, ընտանիքում հաճախակի կոնֆլիկտներն ու ցածր եկամուտը, դպրոցում վատ առաջադիմությունը, սովորելու դժկամությունը, հասակակիցների և հարազատների հետ շփվելու դժկամությունը և այլն:

Ալկոհոլի սպառման ծավալների կրճատմանը նպաստելու համար անհրաժեշտ է.

Ընտանեկան բարօրություն, համերաշխություն, լավ կրթություն, ընտանիքում հակամարտության բացակայություն,

Ինտելեկտի բարձր մակարդակ, ֆիզիկական և հոգեկան առողջություն, սթրեսի նկատմամբ դիմադրություն,

Լավ եկամուտ, բնակարանային ապահովվածություն,

Բժշկական կանոնավոր հետազոտություններ,

Հասարակական և բնակության վայրում քրեականացման ցածր մակարդակ,

Բարձր ինքնագնահատական, առաջացած խնդիրների արդյունավետ լուծման կարողություն, ճնշման դիմադրություն, վարքագծի և զգացմունքների վերահսկման կարողություն,

Սոցիալական կանոնների պահպանում:

View All Posts

Предыдущая записьՔԵՐԱԿԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆ

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։
   N, P. As, Sb, Bi
2. Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։
   Բոլորի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքը 5 է։
3. Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։
   5 s2p3
4. Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
   V
5. Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։
   N ազոտ
6. Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։
   Կարգաթվի հետ մեծանում է։
7. Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։
   N2O5, P2O5, As2O5, Sb2O5, Bi2O5
8. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
   NH3, PH3, AsH3, SbH3, BiH3
9. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։
   Այս տարրերի ատոմի շառավիղը կարքաթվի մեծացման հետ մեծանում է։
10. Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը
    N2O5, P2O5, As2O5, Sb2O5, Bi2O5
11. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։
    Մեծանում է
12. Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային
    Կովալենտ
13. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։
    Բիսմութ (Bi)
14. Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը՝։
    Ազոտ N2
15. Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։
    Ազոտը կարևոր տարր է բոլոր կենդանի օրգանիզմների համար, որովհետև այն մասնակցում է կյանքի համար անհրաժեշտ բազմաթիվ նյութերի կազմությանը՝ սպիտակուցների, նուկլեինաթթուների, վիտամինների և հորմոնների։
16. Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։
    Մետաղական հատկություններ է ցուցաբերում։ Մկնդեղ, կրծողներից պաշտպանելու համար։
17. Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:
    Bi բիսմութ Ar = 208, 9

CO2, H2O, Fe2O3

CO2

Mr=12•1+16•2=44

w(C) = 12/44•100 = 27,27

w(O2) = 16•2/44•100 = 72,72

H2O

Mr=1•2+16•1=18

w(H2) = 2/18•100 = 11,11

w(O) = 16/18•100=88,88

Fe2O3

Mr=55•2+16•3=158

w(Fe2) = 110/158•100=69,62

w(O3) = 48/158•100=30,37

Լաբարատոր պայմաններում թթվածին ստանալու համար օգտագործեցինք կալիումի պերմանգանատ՝ KMnO4, մի քանի գդալ լցրեցինք անոթի մեջ, գազատար խողովակով փակեցինք այդ անոթը և մյուս ծայրը դրեցինք մեկ այլ անոթի մեջ: Վառեցինք առաջին անոթը, և ձեռքով փակեցինք մյուս անոթը, որ թթվածինը միջից դուրս չգա։ Ստուգելու համար վառեցինք փայտիկ, հանգեցրեցինք այն, որ մնա միայն կայծը և այդ փայտիկը մտցրինք թթվածնով անոթի մեջ։ Թթվածնի շնորհիվ այն կրկին վառվեց, այդպես մենք համոզվեցինք, որ մեր փորձը ստացվել է:

Առաջադրանքներ

Առաջադրանք 1.

1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են խալկոգեններ։
2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6։
3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում միացությունների վիճակում։
4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O։

Առաջադրանք 2. Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները

ա) O, S, Se, Te

O – թթվածին

S – ծծումբ

Se – սելեն

Te – տելուր

Առաջադրանք 3. Ճիշտ է, թե սխալ

Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս).

1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։ — Ճ
2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ — Ս
3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։ — Ճ
4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։ — Ճ

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը

1. Մագնեզիումի այրումը թթվածնում2Mg+O2→2MgO
2. Ծծմբի այրումը թթվածնումS+O2→SO2

(գրիր հավասարեցված ռեակցիաները)

Առաջադրանք 5. 

Լրացրու աղյուսակը.

Հատկություն Թթվածին (O) Ծծումբ (S)

Ֆիզիկականվիճակ

Գազ  Պինդ

Գույն

Անգույն Դեղին

Քիմիական ակտիվություն

Շատ ակտիվ է, մասնակցում է այրմանը

Բարդ(միջին)

Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը

H₂O-ի մոլային զանգվածը՝
2×1+16=18 գ/մոլ

2 մոլ H₂O-ի զանգվածը՝
2×18=36 գ 2×18=36 գ

Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը

Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)

Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)

Բարդ

1.Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք: 

2. Ներկայացրեք O, S և տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր: 

3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ. 1. ալմաստ 2. գրաֆիտ 3. ֆոսֆոր 4. քլոր

Ալմաստը թույլ, կայուն չցանցավորված կարբոնային կառուցվածք ունի, որտեղ բոլոր ածխածնային աթոմները կապված են ամուր կովալենտ կապերով եռանկյունաձև ցանցում։

Այդ պատճառով թթվածինը (O₂) չի կարող ուղիղ հարվածել և փոխազդել՝ այս կառուցվածքի հետ։

Այլ ոչմետաղներ, ինչպես գրաֆիտը, ֆոսֆորը կամ քլորը, ավելի ակտիվ են, և դրանց հետ թթվածինը կարող է փոխազդել։

4.Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը րեն դնելով քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 502 = 4CO₂ + 2H₂O          

2C2​H2​+5O2​→4CO2​+2H2​O                                                             

5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ 

2C2​H2​+5O2​→4CO2​+2H2​O

Լաբարատոր պայմաններում քլորը ստանում են տաքացման պայմաններում աղաթթուն օքսիդացնելով մանգանի երկօքսիդով: Քանի որ քլորը թունավոր գազ է և պետք չի որ այն լաբարատորիայում տարածվի, փորձը կատարեցինք քարշիչի պահարանում և այն որսացինք ալկալու լուծույթով՝ NaOH: Երբ քլորը փոխազդեց ալկալու հետ այն առաջացրեց անվնաս աղեր:

Ինչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ։
Քլորն ունի լայն կիրառություն, և այդ պատճառով արդյունաբերության մեջ ստանում են մեծ քանակներով’ էլեկտրոլիզի ենթարկելով նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթը:
Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։
Ֆտորի միացությունները կիրառվում են՝
ատամի մածուկներում (ատամները ամրացնելու համար), բժշկությունում, քիմիական արդյունաբերությունում (պլաստմասսա, տեֆլոն)։
Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։
Յոդը անհրաժեշտ է վահանաձև գեղձի ճիշտ աշխատանքի համար։ Յոդացված աղը կանխում է յոդի պակասից առաջացող հիվանդությունները։
Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։
Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են արծաթի բրոմիդը (AgBr) և արծաթի քլորիդը (AgCl)։
Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։
Քլորը օգտագործվում է պլաստմասսայի (PVC) արտադրության մեջ։
Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։
Քանի որ փոքր քանակներով քլորը շատ արդյունավետ ախտահանիչ է և ճիշտ օգտագործման դեպքում անվտանգ։
Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։
Քանի որ ֆտորի մեծ քանակը թունավոր է և կարող է վնասել ատամներին, ոսկորներին ու օրգանիզմին։
Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։
Որովհետև հալոգենները ունեն՝
ախտահանիչ հատկություններ (բժշկություն), լայն կիրառություն նյութերի արտադրության մեջ (արդյունաբերություն)։

Հարցեր.

• Ի՞նչ է աղը: Ինչպե՞ս է այն սովորաբար առաջանում:       Աղերն այն էլեկտրոլիտերն են, որոնց դիսոցման ժամանակ գոյանում են մետաղի կատիոններ և թթվային մնացորդի անիոններ։ Աղը դա այն բարդ անօրգանական միացությունն է, որը կազմված է մետաղի ատոմից և թթվային մնացորդից։ Սովորաբար այն առաջանում է չեզոքացման ռեակցիայով` հիմքի և թթվի փոխազդեցությամբ։
• Ո՞րն է ամենահայտնի աղը, որը մենք օգտագործում ենք ամեն օր: Ի՞նչն է դրա քիմիական բանաձևը, և ի՞նչ դեր ունի այն մարդու օրգանիզմում:                                    Ամենահայտնի աղերից մեկն է NaCl(նատրիումի քլորիդը)։ Մարդու օրգանիզմի համար հարկավոր է աղ, որը օգնում է մարսողությանը, ջրի հավասարակշռության և արյան ճնշման պահպանմանը։
• Ի՞նչ տարբերություն կա չեզոք, թթու և հիմնային աղերի միջև (օրինակներով): Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:         Չեզոք աղերը, ստանում են թթուների լրիվ չեզոքացման արդյունքում։ Օրինակ` NaCl.                                        Թթվային աղերը ստացվում են բազմահիմն թթուների ոչ լրիվ չեզոքացման արդյունքում։ Օրինակ`H2SO4+NaOH=NaHSO4+H2O                                 Հիմնային աղերը կարող են ստացվել բազմաթթվային հիմքերի ոչ լրիվ չեզոքացման արդյունքում։ Օրինակ`Cu(OH)2•CuCO3
• Ինչպե՞ս է կոչվում այն պրոցեսը, երբ աղը ջրում լուծվելիս փոխազդում է ջրի հետ և փոխում լուծույթի pH-ը:
• Ներկայացրե՛ք աղերի կիրառման երեք տարբեր ոլորտ (բացի սննդից), օրինակ՝ շինարարություն, գյուղատնտեսություն, կամ արդյունաբերություն:    Գյուղատնտեսության մեջ աղը կարող է կիրառվել, որպես պարարտանյութ։ Շինարարության մեջ կարող է կիրառվել, որպես`գիպս։ Արդյունաբերության մեջ` մետաղագործությամ և ապակու արտադրության։

1. Գրիր հետևյալ հիդրօքսիդների բանաձևերը.

ա) նատրիումի հիդրօքսիդ. NaOH
բ) կալցիումի հիդրօքսիդ. Ca(OH)₂
գ) երկաթ(III)-ի հիդրօքսիդ Fe(OH)3

2.Դասակարգիր՝ հիմք, թթու,աղ.

NaOH-հիմք, HCl-թթու,KOH-հիմք,Cu(OH)₂-հիմք

3. Նշիր՝ լուծելի, թե ոչ.

ա) NaOH-լուծելի
բ) Ba(OH)₂-լուծելի
գ) Fe(OH)₃- ոչ
դ) Al(OH)₃-ոչ

4. Գրիր ռեակցիաները.

ա) NaOH + HCl →NaCi+H2O
բ) Ca(OH)₂ + CO₂ →CaCO3+H2O
գ) Fe(OH)₃ → (տաքացնելիս)
դ) Al(OH)₃ + HNO₃ →AI(NO3)3+H2O

1. Ներկայացրե՛ք H2CO3, H₂SiO3, HNO3, H3PO4 և HCIO4, թթուների էլեկտրոլիտային դիսոցման հավասարումները և թթու առաջացնող տար րերի օքսիդացման աստիճանները:
   • Դիսոցում
   • 
     H₂CO₃ ⇄ H⁺ + HCO₃⁻
     HCO₃⁻ ⇄ H⁺ + CO₃²⁻
   • 
     H₂SiO₃ ⇄ H⁺ + HSiO₃⁻
     HSiO₃⁻ ⇄ H⁺ + SiO₃²⁻
   • 
     HNO₃ → H⁺ + NO₃⁻
   • 
     H₃PO₄ ⇄ H⁺ + H₂PO₄⁻
     H₂PO₄⁻ ⇄ H⁺ + HPO₄²⁻
     HPO₄²⁻ ⇄ H⁺ + PO₄³⁻
   • 
     HClO₄ → H⁺ + ClO₄⁻
   • ՕԱ
   • 4, 4, 5, 5, 7

2. Որոն՞ք են H3PO4, H3BO3, HClO , HMnO4 թթուներին համապատասխանող օքսիդների բանաձևերը:

P₂O₅, B₂O₃, Cl₂O, Mn₂O₇

3. Արտածե՛ք այն թթուների բանաձևերը, որոնց բաղադրությունը (ըստ զանգվածի) ներկայացված է ստորև.

ա)Н` 1,59%

N 22,22%,

Ο` 76,19%

1.59/1=1.59, 22,22/14=1.587, 76,19/16=4.76

բ) H` 3,06%,

P` 31,63%,

Ο` 65,31%

3.06/1=3.06, 31,63/31=1.02, 65,31/16=4.08

4. Ավտոմեքենայի կուտակիչում որպես թթու օգտագործվում է`

1. աղաթթու

3. ազոտական թթու

2. քացախաթթու

4. ծծմբական թթու

5. 4 գ MgO-ն լուծել են ազոտական թթվի լուծույթի մեջ: Որոշե՛ք ստացված աղի նյութաքանակը և զանգվածը:

1. MgO + 2HNO₃ → Mg(NO₃)₂ + H₂O
2. 
   M(MgO) = 24 + 16 = 40 գ/մոլ
   n(MgO) = 4 գ / 40 գ/մոլ = 0,1 մոլ
3. 
   n(Mg(NO₃)₂) = n(MgO) = 0,1 մոլ
4. 
   M(Mg(NO₃)₂) = 24 + 2×(14 + 48) = 148 գ/մոլ
   m(Mg(NO₃)₂) = 0,1 մոլ × 148 գ/մոլ = 14,8 գ

1. Գրիր աղաթթվի քիմիական բանաձևը։          HCl
2. Նշիր՝ որ տարրերն են կազմում ծծմբական թթուն (H₂SO₄)։ H-ջրածին S-ծծումբ O-թթվածին
3. Թթուների բաղադրության մեջ պարտադիր ի՞նչ տարր կա։ Ջրածին
4. Ինչ իոն է տալիս թթուն ջրում լուծվելիս։
5. Նշիր՝ ուժեղ թե թույլ թթու է․
   ա) HCl ուժեղ թթու
   բ) H₂CO₃ թույլ թթու
6. Ընտրիր՝ որ նյութն է թթու.
   ա) NaOH
   բ) H₂SO₄
   գ) CaO
7. Նշիր՝ որ նյութերն են ստացվում թթվի և հիմքի փոխազդեցության արդյունքում։ Ջուր և աղ
8. Գրի՛ր ազոտական թթվի բանաձևը և ասա դա միատոմյա՞, թե բազմատոմյա թթու է։
9. Գրի՛ր թթվի անվանումները.
   ա) H₂SO₄ →երկուհիմն
   բ) HNO₃ →միյահիմն
   գ) H₂CO₃ →երկուհիմն
10. Նշիր, թե որ թթուներն են ուժեղ, իսկ որոնք՝ թույլ․
    HCl, H₂SO₄, H₂CO₃, H₂S

Ուժեղ-HCl թույլ-H2SO, H2CO3, H2S

1. Գրիր թթվի և հիմքի փոխազդեցության հավասարումը․
   NaOH + HCl → ? NaCl+H2O
2. Գրիր մետաղի և թթվի փոխազդեցության հավասարումը․
   Zn + H₂SO₄ → ? ZnS + H2O
3. Գրիր մետաղական օքսիդի և թթվի փոխազդեցությունը․
   CuO + H₂SO₄ → ?
4. Հաշվիր՝ քանի գրամ աղաթթու է անհրաժեշտ 5 գ կալցիումի օքսիդը չեզոքացնելու համար։   CaO+2HCl→CaCl2 +H2 O