Տևողությունը` շուրջտարյա

Մասնակիցներ՝ Ավագ դպրոցի 9-12 րդ դասարանի սովորողներ

Նպատակը՝

1. Իմանալ, թե ինչպես է մագնիսական դաշտն ազդում Երկրի կենսաբանական օբյեկտների վրա

Նևրոֆիզիոլոգիական ազդեցություն. Մագնիսական դաշտը կարող է ազդել նյարդային համակարգի գործունեության վրա, ինչի արդյունքում խախտվում են կենսաբանական ռիթմերը, սթրեսի մակարդակը և քնի որակը։

Մագնիսական դաշտի ազդեցություն կենսաբանական գործառույթների վրա. Բարձր մագնիսական դաշտերը կարող են խանգարել արյան շրջանառությունը և փոխել մոլեկուլային մակարդակով որոշ կենսաբանական գործընթացներ, ինչպիսիք են օքսիդացման կամ ռադիկալների մակարդակը։

Նավիգացիա և ուղղություն. Երկրի մագնիսական դաշտը կարևոր է որոշ կենդանիների, օրինակ՝ թռչունների ու միրգերի համար, որոնք օգտագործում են այն՝ հստակեցնելու իրենց տեղադրությունը և ուղղությունը, հատկապես միգրացիայի ժամանակ։

1. Սովորել աշխատել տեղեկատվության հետ
2. Բացահայտել մագնիսական դաշտերի հատկությունները և վերլուծել ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա

Մագնիսական դաշտերի հատկությունները

1. Դաշտի աղբյուրներ՝ Մագնիսական դաշտեր ստեղծվում են շարժվող էլեկտրական լիցքերով, օրինակ՝ Երկրի միջուկի երկաթից և նիկելից։
2. Ուղղություն՝ Դաշտում կան երկու բևեռ՝ հյուսիսային և հարավային։
3. Դաշտի ուժը՝ Երկրի մագնիսական դաշտը համեմատաբար թույլ է մյուս աղբյուրների համեմատ։
4. Զանգվածի վրա ազդեցություն՝ Դաշտը ազդեցություն է ունենում մագնիսական նյութերի վրա։

Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա

1. Նյարդային համակարգ՝ Մագնիսական դաշտերը կարող են խանգարել նյարդային հաղորդումները, ստեղծելով գլխապտույտ կամ սթրես։
2. Արյան շրջանառություն՝ Դաշտերը կարող են փոփոխել արյան հոսքը և խախտել արյան շրջանառությունը։
3. Բույսերի և կենդանիների միգրացիա՝ Դաշտը կարևոր է միգրացիայի համար, և փոփոխությունը կարող է խոչընդոտել շարժումը։
4. Ռադիացիայի զգայունություն՝ Մագնիսական դաշտերը կարող են ազդել օրգանիզմի ռադիացիայի նկատմամբ զգայունության վրա։
5. Բուժական օգտագործում՝ Մագնիսական դաշտերը օգտագործվում են ցավի մեղմացման և վերականգնման նպատակով։

Խնդիրները՝

1. Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտերի ազդեցությունը բուսական և կենդանական օրգանիզմների վրա
2. Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտի ազդեցության աստիճանը մարդու առողջության վրա

Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը մարդու առողջության վրա կախված է դաշտի ուժից և տևողությունից:

1. Բարձր ինտենսիվ դաշտեր՝ կարող են առաջացնել գլխապտույտ, խանգարել արյան շրջանառությունը և բարձրացնել ռադիացիայի ազդեցությունը։
2. Բուժական օգտագործում՝ մագնիսական դաշտերը օգտագործվում են ցավի մեղմացման և բորբոքումների բուժման համար։
3. Տեղի դաշտերը՝ թույլ դաշտերը (ինչպիսիք են Երկրի բնական դաշտը) անվտանգ են առողջության համար։
4. Բացահայտել մագնիսական դաշտերի դրական և բացասական կողմերը

Դրական կողմեր

1. Բուժում՝ ցավի մեղմացում, վերականգնում։
2. Արյան շրջանառություն՝ բարելավում։
3. Սթրեսի նվազեցում՝ հանգստացնում նյարդային համակարգը։

Բացասական կողմեր

1. Առողջական խնդիրներ՝ գլխապտույտ, սթրես։
2. Ռադիացիա՝ բարձրացնում ռադիացիայի ազդեցությունը։
3. Մաշկի և մազերի խնդիրներ՝ երկարատև ազդեցությամբ
4. Գտնել արդյունավետ միջոց՝ լուծելու մագնիսական դաշտերի ազդեցության խնդիրը

1. Բարձր ինտենսիվ դաշտեր
   • Պաշտպանիչ էկրաններ՝ դաշտի ուժը նվազեցնելու համար։
   • Հաշվառման համակարգեր՝ մոնիտորինգի համար։
2. Բուժում
   • Սահմանափակ օգտագործում՝ միայն բժիշկի հսկողությամբ։
   • Թույլ դաշտեր՝ անվտանգ բուժման համար։
3. Անվտանգություն
   • Նորմատիվ կարգավորումներ՝ ոլորտում անվտանգության կանոններով։

4o mini

Ընթացքը՝

1. Մագնիսական դաշտը և դրա հատկությունները

Մագնիսական դաշտը տարածություն է, որտեղ մագնիսական ուժերն ազդում են նյութերի վրա։ Այն ունի երկու բևեռ՝ հյուսիսային և հարավային, ուժը չափվում է ինտենսիվությամբ, և ազդում է մագնիսական նյութերի վրա։ Շարժվող էլեկտրական լիցքերը ստեղծում են մագնիսական դաշտ, որը տարածվում է անվերջ տարածության մեջ։

1. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը բույսերի վրա

Մագնիսական դաշտը կարող է ազդել բույսերի աճի, ծաղկման և ջրային ռեժիմի վրա։ Դաշտը բարելավում է նյութափոխանակությունը, բայց բարձր ինտենսիվությամբ կարող է խոչընդոտել բույսերի բնական աճին։

1. Մագնիսական դաշտ և ջուր

Մագնիսական դաշտը կարող է փոփոխել ջրի կառուցվածքը, ազդել նրա վազքը և աղը լուծելու ունակությունը։ Դա կարող է բարելավել ջրի որակը կամ նույնիսկ խթանել բույսերի և կենդանիների զարգացմանը։

1. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը մարդու վրա

Մագնիսական դաշտը կարող է ազդեցություն ունենալ մարդու նյարդային համակարգի, արյան շրջանառության ու ընդհանուր առողջության վրա։ Թույլ դաշտերը չեն վտանգում, բայց ուժեղ դաշտերը կարող են առաջացնել գլխապտույտ ու սթրես։

1. Մագնիսական փոթորիկներ

Մագնիսական փոթորիկները ուժեղ մագնիսական դաշտերի խառնուրդ են, որոնք կարող են խանգարել մագնիսական նավարկության համակարգերին, ազդել էլեկտրական սարքերին և առաջացնել առողջական խնդիրներ։

1. Ինչ՞ տեղի կունենա, եթե Երկրի մագնիսական դաշտն անհետանա:

Եթե Երկրի մագնիսական դաշտը անհետանա, կավելանան ռադիացիան, մթնոլորտի խանգարումները և խառնաշփոթները։

1. Մագնիսների կիրառումը մարդու կյանքում

Մագնիսները օգտագործվում են էլեկտրական սարքերում, բժշկությունում (մագնիսաթերապիա), արդյունաբերությունում (հանքերի պաշարներ), ինչպես նաև նավարկության համակարգերում։

1. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանիների վրա

Մագնիսական դաշտը կարող է ազդել կենդանիների միգրացիայի, նավարկության և վարքագծի վրա, ինչպես նաև խանգարել նյարդային համակարգին։

1․ Ի՞նչ նյութեր են ձգվում մագնիսից։
Մագնիսից ձգվում են երկաթը, պողպատը, նիկելը և կոբալտը։

2․ Ո՞ր մարմիններն են կոչվում հաստատուն մագնիսներ։
Հաստատուն մագնիսներ են այն մարմինները, որոնք երկար ժամանակ պահպանում են իրենց մագնիսական հատկությունները և կարող են ձգել մագնիսական նյութեր։

3․ Մագնիսի ո՞ր մասերն են կոչվում մագնիսի բևեռներ։
Մագնիսի ծայրամասերը, որտեղ մագնիսական ազդեցությունն ամենաուժեղն է, կոչվում են մագնիսի բևեռներ։

4․ Ինչպե՞ս են փոխազդում մագնիսների բևեռները։
ա) Նույնանուն բևեռները իրար վանում են։
բ) Տարանուն բևեռները իրար ձգում են։

5․ Ինչպե՞ս կարելի է որոշել մագնիսի բևեռները, եթե դրանք նշված չեն։
Մագնիսը կախում են թելից․ այն ուղղվում է հյուսիս-հարավ ուղղությամբ։ Հյուսիս ցույց տվող ծայրը հյուսիսային բևեռն է, մյուսը՝ հարավային։

6․ Ինչպե՞ս տարբերել մագնիսացված չորսունը։
Չորսուններից մեկի ծայրը մոտեցնում են մյուսի միջին մասին։ Եթե ձգում լինի, ապա առաջինը մագնիսացված է, իսկ եթե ոչ՝ ապա երկրորդը։

Խնդիր 9.1.15

​Հարց.

Ո՞ր լամպի պարուրակով է անցնում ավելի մեծ հոսանք, եթե լարումը նույնն է:

​Պատասխան.

Ավելի մեծ հոսանք անցնում է այն լամպով, որի հզորությունը (P) ավելի մեծ է:

Դա բխում է I = P / U բանաձևից. որքան մեծ է հզորությունը նույն լարման դեպքում, այնքան մեծ է հոսանքի ուժը:

Խնդիր 9.1.14

​Տրված է.

P1 = 60 Վտ

P2 = 150 Վտ

U = 220 Վ (նույնն է երկուսի համար)

​Գտնել.

Քանի՞ անգամ են տարբերվում դիմադրությունները:

​Լուծում.

Քանի որ լարումը նույնն է, դիմադրությունների հարաբերությունը հակադարձ համեմատական է հզորությունների հարաբերությանը.

​Բաժանենք մեծ հզորությունը փոքրի վրա.

150 / 60 = 2.5 անգամ

​Պատասխան՝ 2.5 անգամ:

Խնդիր 9.1.14

​Տրված է.

P = 25 Վտ

U = 12 Վ

​Գտնել.

R = ?

​Լուծում.

​Հաշվենք լարման քառակուսին.

12 * 12 = 144

​Բաժանենք հզորության վրա.

144 / 25 = 5.76 Օմ

​Պատասխան՝ 5.76 Օմ:

Խնդիր 9.1.12

​Տրված է.

U = 220 Վ

P = 1200 Վտ

​Գտնել.

R = ?

​Լուծում.

Դիմադրությունը գտնելու համար լարման քառակուսին բաժանում ենք հզորության վրա.

R = U² / P

​Հաշվենք լարման քառակուսին.

220 * 220 = 48400

​Բաժանենք հզորության վրա.

48400 / 1200 ≈ 40.3 Օմ

​Պատասխան՝ ≈ 40 Օմ:

Խնդիր 9.1.11

​Տրված է.

P = 2000 Վտ

I = 5 Ա

​Գտնել.

R = ?

​Լուծում.

Դիմադրությունը գտնելու համար հզորությունը բաժանում ենք հոսանքի ուժի քառակուսու վրա.

R = P / I²

​Հաշվենք հոսանքի ուժի քառակուսին.

5 * 5 = 25

​Բաժանենք հզորությունը ստացված թվի վրա.

2000 / 25 = 80 Օմ

​Պատասխան՝ 80 Օմ:

Խնդիր 9.1.10

​Տրված է.

P = 1000 Վտ

I = 8 Ա

​Գտնել.

U = ?

​Լուծում.

U = P / I

​Կատարենք հաշվարկը.

1000 / 8 = 125 Վ

​Պատասխան՝ 125 Վ:

Խնդիր 9.1.10

​Տրված է.

P = 2 կՎտ = 2000 Վտ

I = 10 Ա

​Գտնել.

U = ?

​Լուծում.

Լարումը գտնելու համար հզորությունը բաժանում ենք հոսանքի ուժի վրա.

U = P / I

​Կատարենք հաշվարկը.

2000 / 10 = 200 Վ

​Պատասխան՝ 200 Վ:

Խնդիր 9.1.3

Տրված է.

R = 80 Օմ

I = 5 Ա

Գտնել.

P = ?

Լուծում.

Հզորությունը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով.

P = I² * R

Հաշվենք հոսանքի ուժի քառակուսին.

5 * 5 = 25

Բազմապատկենք դիմադրությամբ.

25 * 80 = 2000 Վտ

Արդյունքը վերածենք կիլովատտի.

2000 Վտ = 2 կՎտ

Պատասխան՝ 2 կՎտ:

Տրված է. Խնդիր 9.1.4

U = 220 Վ

I = 0.5 Ա

Գտնել.

P = ?

Լուծում.

Հզորությունը հաշվարկվում է լարման և հոսանքի ուժի արտադրյալով.

P = U * I

Բազմապատկենք լարումը հոսանքի ուժով.

220 * 0.5 = 110 Վտ

Պատասխան՝ 110 Վտ:Խնդիր 9.1.5

Տրված է.

P = 500 Վտ

E (Էներգիա) = 600 կՋ = 600000 Ջ

Գտնել.

t (ժամանակ) = ?

Լուծում.

Ժամանակը գտնելու համար էներգիան պետք է բաժանել հզորության վրա.

t = E / P

Վերածենք կիլոջոուլները ջոուլների.

600 * 1000 = 600000 Ջ

Բաժանենք հզորության վրա.

600000 / 500 = 1200 վայրկյան

Վայրկյանները վերածենք րոպեների (բաժանելով 60-ի).

1200 / 60 = 20 րոպե

Պատասխան՝ 20 ր:

Խնդիր 9.1.6

Տրված է.

P = 150 Վտ

t = 1 ժ (ժամ) = 3600 վ (վայրկյան)

Գտնել.

E (Էներգիա) = ?

Լուծում.

Էներգիան գտնելու համար հզորությունը բազմապատկում ենք ժամանակով.

E = P * t

Հաշվենք էներգիան ջոուլներով.

150 * 3600 = 540,000 Ջ

Վերածենք կիլոջոուլների (բաժանելով 1000-ի).

540,000 / 1000 = 540 կՋ

Պատասխան՝ 540 կՋ (կամ 0.15 կՎտ*ժ):

Խնդիր 1․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R₁= 6 Օմ, իսկ R₂= 6 Օմ:

Եթե R₁ = 6 Օմ և R₂ = 6 Օմ ռեզիստորները զուգահեռ են միացված, ապա՝1R=16+16=26=13⇒R=3 ՕմR1​=61​+61​=62​=31​⇒R=3 Օմ

Պատասխան․ շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 3 Օմ է։

---

Խնդիր 2․ Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:

Rհամ​=RL​+RL​+Rr​=2RL​+284=2RL+284=2RL​+22RL=822RL​=82RL=41 ΩRL​=41Ω

Պատասխանը: 41 Օմ

---

Խնդիր 3․Որքա՞ն է նկարում պատկերված շղթայի տեղամասով անցնող հոսանքի ուժը, եթե հաղորդիչներից առաջինի դիմադրությունը՝ R₁= 11 Օմ է, երկրորդինը՝ R₂= 9 Օմ: Լարումը տեղամասի ծայրերում՝ U= 40 Վ:

R1​=11Ω,R2​=9Ω,U=40VRհամ=R1+R2=11+9=20 ΩRհամ​=R1​+R2​=11+9=20Ω

I=URհամ=4020=2 AI=Rհամ​U​=2040​=2A

Խնդիր 4․Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 100 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վառարանը նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ վառարանը5 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:

Լուծում

1. Միավորների փոխակերպում:$t = 5 \text{ ժ} = 5 \times 3600 \text{ վ} = 18,000 \text{ վ}$
2. Էներգիայի հաշվարկ ($Q = I^2 R t$):$Q = (3.5)^2 \cdot 100 \cdot 18,000$$Q = 12.25 \cdot 100 \cdot 18,000$$Q = 1,225 \cdot 18,000 = 22,050,000 \text{ Ջ}$

---

Պատասխան՝ 22,050,000 Ջ (կամ 22.05 ՄՋ):

---

Խնդիր 5․Շքամուտքում էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 8 ժամում, եթե լամպը միացված էր 220 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 1 Ա էր:

Լուծում

1. Միավորների փոխակերպում:$t = 8 \text{ ժ} = 8 \times 3600 \text{ վ} = 28,800 \text{ վ}$
2. Աշխատանքի հաշվարկ ($A = U \cdot I \cdot t$):$A = 220 \cdot 1 \cdot 28,800$$A = 6,336,000 \text{ Ջ}$

§20. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՀՈՍԱՆՔԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆ ՈՒ ՀԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ 

§21. ՋՈՈՒԼ-ԼԵՆՑԻ ՕՐԵՆՔԸ։ ՇԻԿԱՑՄԱՆ ԼԱՄՊ,ԿԱՐՃ ՄԻԱՑՈՒՄ, ԱՊԱՀՈՎԻՉՆԵՐ

§20Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում հոսանքի աշխատանքը։

Էլեկտրական հոսանքի աշխատանքը՝ A, հաշվվում է այսպես՝A=U⋅I⋅tA=U⋅I⋅t

որտեղ

• AA — աշխատանք (Ջոուլ),
• UU — լարում (Վոլտ),
• II — հոսանքի ուժ (Ամպեր),
• tt — ժամանակ (վայրկյան)։

---

2. Ինչ է էլեկտրական հոսանքի հզորությունը և ինչ բանաձևով է հաշվվում։

Էլեկտրական հոսանքի հզորությունը ցույց է տալիս, թե ինչքան աշխատանք է կատարում հոսանքը մեկ վայրկյանում։

Հզորությունն հաշվվում է՝P=AtP=tA​

Եվ երբ աշխատանքը փոխարինում ենք վերևի բանաձևով՝P=U⋅IP=U⋅I

---

3. Հզորության միավորներ և նրանց կապը Վատտի հետ։

null

Հզորության հիմնական միավորն է՝ Վատտ ։
Այլ միավորներ՝

• քիլիոն վատտ (կՎտ)՝ 1 կՎտ = 1000 Վատտ
• մեգավատտ (ՄՎտ)՝ 1 ՄՎտ = 1 000 000 Վատտ

Այսինքն՝1 կՎտ=1000 W1կՎտ=1000W

---

4. Հոսանքի աշխատանքի ոչ համակարգային միավորը և նրա կապը ջոուլի հետ։

Ոչ համակարգային միավոր է՝ կիլոՎատ-ժամ (կՎտ·ժ)։

Կապը ջոուլի հետ՝1 կՎտ⋅ժ=1000 W⋅3600 s=3 600 000 J1կՎտ⋅ժ=1000W⋅3600s=3600000J

---

null

5. Լամպի հաշվարկներ (օրինակով)

Քայլ առ քայլ․

ա) Գտնել լամպի դիմադրությունը
Կարդացեք լամպի վրա նշված՝ լարում (U) և հզորություն (P)։
Եթե նշված է, օրինակ՝

• U = 220 Վ
• P = 60 Վտ

Դիմադրությունը՝R=U2P=220260≈806.7 ΩR=PU2​=602202​≈806.7Ω

---

բ) Էներգիա 1 ամսում (30 օր՝ օրական 3 ժամ)

Էներգիան՝E=P⋅tE=P⋅t

t-ն՝t=30 օր⋅3 ժ=90 ժt=30օր⋅3ժ=90ժ

դուք պետք է ստանաք՝E=60 W⋅90 ժ=5400 W⋅ժ=5.4 կՎտ⋅ժE=60W⋅90ժ=5400W⋅ժ=5.4կՎտ⋅ժ

---

գ) Պոպիկ բյուջեի կորուստը

Տվյալներով՝ մեկ կՎտ·ժ-ի սակագինը համացանցում գտեք (օրինակ՝ 1 կՎտ·ժ ≈ 0.15 € կամ տեղական դրամով):

Եթե սակագինը՝1 կՎտ⋅ժ=0.15 €1կՎտ⋅ժ=0.15€

ապա5.4 կՎտ⋅ժ⋅0.15=0.81 €5.4կՎտ⋅ժ⋅0.15=0.81€

Այսինքն՝ մոտ 0.81 € է ծախսվել լամպի աշխատանքի վրա 1 ամսում։

 §21 Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում հոսանքակիր հաղորդիչում անջատվող ջերմաքա-նակը:

2. Ձևակերպե՛ք Ջոուլ-Լենցի օրենքը։

3. Բացատրեք, թե ինչու է տաքանում հաղորդիչը, երբ նրա միջով հոսանք է անցնում:

4. Ինչպիսի՞ն է շիկացման լամպի կառուցվածքը:

5. Ի՞նչ է Էլեկտրական շղթայի կարճ միացումը: Ի՞նչ անցանկալի երևույթների կարող է հանգեցնել այն:

6. Ի՞նչ նպատակով են օգտագործում էլեկտրական ապահովիչը:

7. Ըստ փաստաթղթերի՝ որոշեք ձեր տանն օգտագործվող էլեկտրական թեյնիկի հզորությունը: Թեյնիկի մեջ ջուր լցրեք: Չափեք ջրի սկզբնական ջերմաստի-ճանը։ Միացրեք էլեկտրական թեյնիկը՝ ջուրը հասցնելով մինչև եռման ջեր-մաստիճանի և գրանցեք տաքացման ժամանակը։ Հաշվեք ջրի տաքացման համար անհրաժեշտ ջերմաքանակը, և այն ջերմաքանակը, որն անջատվում է թեյնիկի ջեռուցող սարքում՝ շնորհիվ հոսանքի ջերմային ազդեցության:

Համեմատեք այդ երկու ջերմաքանակները:

Թեմատիկ խնդիրներ

1. Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 140 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը  նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը  8 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:

2. Ավտոտնակում  էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 24 ժամում, եթե լամպը միացված էր 110 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:

3. 50 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վարսահարդարիչը միացրեցին 127 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 15 րոպեի ընթացքում: 

4. 6 Վ լարման և 2 Ա հոսանքի ուժի դեպքում համակարգչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1.5 ժամ: Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում: 

5. 450 Վտ հզորություն ունեցող հեռուստացույցը, ըստ հաշվիչի ցուցմունքի, ծախսել է 360 կՋ էներգիա: Որքա՞ն ժամանակ է միացված եղել հեռուստացույցը:

6. Ճեպընթաց էլեկտրագնացքը, որի շարժիչների ընդհանուր հզորությունը 200 կՎտ է, շարժվում է 180 կմ/ժ միջին արագությամբ: Որքա՞ն աշխատանք են կատարում նրա էլեկտրաշարժիչները 560 կմ ճանապարհ անցնելիս:

7. Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 80 վ-ում 40 Օմ դիմադրություն ունեցող ջեռուցիչ տարրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին: 

8. Հաղորդչի  դիմադրությունը 150 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 1.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում: 

9. Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R₁=40 Օմ և R₂ =60 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 100 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում: Պատասխանը գրել ամբողջ թվի ճշտությամբ: 

10. Էլեկտրական ջեռուցչի0.017 Օմ⋅մմ² /մ տեսակարար դիմադրությամբ պղնձե  սնուցող հաղորդալարի երկարությունը 1.5 մ է, լայնական հատույթի մակերեսը՝ 2 մմ² : Որքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի այդ հաղորդալարում 25 րոպեի ընթացքում, եթե շղթայում հոսանքի ուժը 4 Ա է: 

1. 
2. Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:
    
    Ընդհանուր դիմադրություն՝ 84 Օմ
3. Ռեոստատի դիմադրություն՝ 2 Օմ
4. Լամպերը՝ 2 միատեսակ, հաջորդաբար միացված
5. Ընդհանուր դիմադրությունը․
6. Rընդ = Rլ₁ + Rլ₂ + Rռ
7. Քանի որ լամպերը միատեսակ են՝ Rլ₁ = Rլ₂ = Rլ
8. 84 = 2Rլ + 2
9. 2Rլ = 82
10. Rլ = 41 Օմ
11. Պատասխան․ յուրաքանչյուր լամպի դիմադրությունը 41 Օմ է։
12. 

Ի՞նչ մասնիկներ են անցնում մի մարմնի մակերևույթից մյուսին շփման միջոցով էլեկտրականացման ժամանակ: (0,5 միավոր)
1) էլեկտրոններ
2) պրոտոններ
3) ատոմներ
4) իոններ
Ո՞րն է լիցքի միավորը: (0,5 միավոր)
1) նյուտոն
2) կուլոն
3) կիլոգրամ
4) պասկալ
Ի՞նչ կառուցվածք ունի ատոմը։ (0,5 միավոր)
1) կազմված է միջուկից, որի մեջ առկա են էլեկտրոններ
2) կազմված է միջուկից, որի շուրջը պտտվում են էլեկտրոններ
3) կազմված է էլեկտրոններից և բացասական լիցքավորված միջուկից
4) կազմված է միայն դրական լիցքավորված մասնիկներից
Ի՞նչ նշանի լիցք ունի ատոմի միջուկը։ (0,5 միավոր)
1) դրական
2) բացասական
3) դրական կամ բացասական
4) ատոմի միջուկը լիցք չունի
Ի՞նչ մասնիկներից է կազմված ատոմի միջուկը։ (0,5 միավոր)
1) Էլեկտրոններից և նեյտրոններից
2) Էլեկտրոններից և պրոտոններից
3) պրոտոններից և նեյտրոններից
4) էլեկտրոններից, պրոտոններից և նեյտրոններից
Ի՞նչ նշանի լիցք ունեն էլեկտրոնը և պրոտոնը։ (0,5 միավոր)
1) էլեկտրոնը դրական, պրոտոնը բացասական
2) էլեկտրոնը բացասական, պրոտոնը դրական
3) երկուսն էլ դրական
4) երկուսն էլ բացասական
Ատոմը կազմող մասնիկներից որի՞ զանգվածն է ամենափոքրը: (0,5 միավոր)
1) պրոտոնի
2) էլեկտրոնի
3) նեյտրոնի
4) միջուկի
Ի՞նչ է իոնը: (0,5 միավոր)
1) ատոմ, որը կորցրել կամ որին միացել է մեկ կամ մի քանի էլեկտրոն
2) ատոմ, որը կորցրել է մեկ կամ մի քանի նեյտրոն
3) ատոմ, որը կորցրել է մեկ կամ մի քանի պրոտոն
4) ատոմ, որի միջուկում պրոտոնների թիվը մեծ է նեյտրոնների թվից
Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքի ճիշտ ձևակերպումը։ (0,5 միավոր)
1) Մարմնի էլեկտրական լիցքը պահպանվում է:
2) Մարմինների դրական լիցքը հավասար է բացասական լիցքին:
3) Փակ համակարգում տեղի ունեցող բոլոր պրոցեսներում համակարգի գումարային լիցքը պահպանվում է:
4) Բոլոր պատասխանները ճիշտ են:
Հայտնի է, որ չեզոք ատոմը կազմված է 16 մասնիկներից, որոնցից 5-ը պրոտոններ են: Քանի՞ էլեկտրոն և քանի նեյտրոն է պարունակում այդ ատոմը: (1 միավոր)
1) 5 էլեկտրոն, 6 նեյտրոն
2) 6 էլեկտրոն, 5 նեյտրոն
3) 11 էլեկտրոն, 5 նեյտրոն
4) 5 էլեկտրոն, 11 նեյտրոն
+ 4q և –2q լիցքերով միատեսակ մետաղե գնդերը հպեցին
իրար և հետո հեռացրին իրարից: Ի՞նչ լիցք կունենա գնդերից յուրաքանչյուրը: (1 միավոր)

Յուրաքանչյուր գունդ կունենա +q լիցք

Ո՞րն է նախադասության ճիշտ շարունակությունը։ (0,5 միավոր)
Էլեկտրական դաշտն ազդում է …
1) միայն դրական լիցքի վրա:
2) միայն բացասական լիցքի վրա:
3) միայն շարժվող լիցքի վրա:
4) կամայական լիցքի վրա:

Ինչպե՞ս կարելի է հայտնաբերել էլեկտրական դաշտի առկայությունը։ (0,5 միավոր)
1) մեր զգայարաններով
2) լիցքավորված մարմնի վրա նրա ազդեցությամբ
3) ցանկացած մարմնի վրա նրա ազդեցությամբ
4) երկու մարմինների փոխազդեցությամբ
Ո՞րն է նախադասության ճիշտ շարունակությունը։ (0,5 միավոր)
Էլեկտրական հոսանքը …
1) լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումն է:
2) լիցքավորված մասնիկների քաոսային շարժումն է:
3) ատոմների և մոլեկուլների ուղղորդված շարժումն է:
4) ատոմների և մոլեկուլների քաոսային շարժումն է:
Ո՞ր դեպքում միջավայրում կառաջանա էլեկտրական հոսանք։ (0,5 միավոր)
1) Եթե միջավայրում առկա են ազատ լիցքակիրներ:
2) Եթե միջավայրում առկա են էլեկտրոններ:
3) Եթե միջավայրում առկա են ազատ լիցքակիրներ և էլեկտրական դաշտ:
4) Եթե միջավայրում առկա է էլեկտրական դաշտ:
Ինչպե՞ս են մետաղում շարժվում էլեկտրոնները էլեկտրական դաշտի առկայությամբ։ (0,5 միավոր)
1) Կատարում են անկանոն, քաոսային շարժում:
2) Կատարում են ուղղորդված, կարգավորված շարժում:
3) Անկանոն շարժման հետ մեկտեղ կատարում են ուղղորդված շարժում:
4) Բոլոր պատասխանները ճիշտ են:

Մասնակիցներ՝ Ավագ դպրոցի սովորողներ

Իրականացման տևողությունը՝ երկարաժամկետ

Նպատակը՝ Ուսումնասիրել ներկայիս էներգիա ստանալու ոչ ավանդական եղանակները։

Խնդիրները՝

Գտնել համապատասխան տեղեկատվություն և վերլուծել այն:

Պարզել, թե որոնք են էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները:

Պարզել, թե որոնք են էներգիա ստանալու ուղիները:

Պատմել դրանց զարգացման պատմության մասին։

Իմանալ էներգիա ստանալու և օգտագործելու սկզբունքները:Ուսումնասիրել մեր տարածաշրջանի այլընտրանքային աղբյուրները

Ուսումնասիրության առարկա՝ էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրներ

այլընտրանքային էներգիայի արդիականությունը

Վարկած. հնարավո՞ր է, որ այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրներն ավանդական աղբյուրների ամենաշահավետ փոխարինողն են։

Դեռ հին ժամանակներից հայտնի էր, որ մի մարմինը մյուսով շփելիս՝ օրինակ, սաթը բրդով կամ ապակին մետաքսով, նրանք ձեռք են բերում այլ մարմիններ դեպի իրենց ձգելու հատկության: Ակնհայտորեն երևում է նաև, որ ձգողության այդ ուժը բազմաթիվ անգամ գերազանցում է նույն մարմինների գրավիտացիոն փոխազդեցության ուժը: Այս նոր փոխազդեցությանն անվանում են էլեկտրական (հուներեն «էլեկտրոն» բառը նշանակում է սաթ), փոխազդող մարմիններին՝ էլեկտրականացած, իսկ պրոցեսը՝ էլեկտրականացում:

Մարմինների էլեկտրական փոխազդեցությունը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է էլեկտրական լիցք և նշանակվում q տառով: ՄՀ-ում էլեկտրական լիցքի միավորը Կուլոնն է (1 Կլ)՝ ի պատիվ Շառլ Կուլոնի (1736−1806 թթ.), ով ձևակերպել է էլեկտրական լիցքերի փոխազդեցության օրենքը:

Ինչպես ցույց տվեցին փորձերը, բրդով շփված 2 սաթե կամ մետաքսով շփված 2 ապակե միատեսակ ձողերը իրար վանում են, իսկ ապակե և սաթե ձողերը՝ իրար ձգում:  Նշանակում է գոյություն ունի երկու տեսակի էլեկտրական լիցք: Ամերիկացի ֆիզիկոս Բենջամին Ֆրանկլինի առաջարկով մետաքսով շփված ապակու վրա առաջացած լիցքն անվանեցին դրական և վերագրեցին «+» նշան, իսկ բրդով շփված սաթի վրա առաջացած լիցքին՝ բացասական և վերագրեցին «−» նշան: Այս նշանակումից հետո կարելի է սահմանել լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության կանոնը։

Նույն նշանի (կամ նույնանուն) լիցքեր ունեցող մարմինները փոխադարձաբար վանում են, իսկ հակառակ նշանի (կամ տատանուն) լիցքեր ունեցող մարմինները փոխադարձաբար ձգում են միմյանց:

Էլեկտրական փոխազդեցության ուժի գոյությունը պայմնավորված է մարմինների վրա ստատիկ լիցքերի առկայությամբ, այդ ուժի ուղղությանը՝ լիցքերի նշանով: Փորձը ցույց է տալիս, որ լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության ուժի մեծությունը կախված է նրանց լիցքերի մեծություններից և լիցքավորված մարմինների միջև եղած հեռավորությունից:

Երկու անշարժ, կետային (փոքր չափեր ունեցող) լիցքերի փոխազդեցության ուժի մեծությունը ուղիղ համեմատական է լիցքերի մոդուլների արտադրային և հակադարձ համեմատական է դրանց հեռավորության քառակուսուն:  F=Kq₁q₂/R²    որտեղ q1-ը և q2-ը փոխազդող մարմինների էլեկտրական լիցքերի մեծություններն են, R-ը՝ նրանց միջև եղած հեռավորությունը: k-ն համեմատականության գործակից է, հաստատուն մեծություն, որը հավասար է k=9⋅10⁹Ն⋅մ²/Կլ²  

Փորձնական ճանապարհով ստացված այս օրենքը կոչվում է Կուլոնի օրենք:

Տանը՝  դաս 1,2։ Պատասխանել 6-րդ էջի 1- 10 հարցերին, 10-րդ էջի 1-7 հարցերին։ Կատարել մարմինների էլեկտրականացման երևույթը ցուցադրող փորձեր։ Մեկնաբանությունները և եզրակացությունները տեղադրել անհատական բլոգներում, հղումը ուղարկել էլեկտրոնային հասցեիս։   Ֆիզիկա և աստղագիտություն 9: Հանրակրթական դպրոցի 9-րդ դասարանի դասագիրք / Է.Ղազարյան, Ա.Կիրակոսյան, Գ.Մելիքյան, Ռ.Թոսունյան, Ս.Մաիլյան, Ս.Ներսիսյան, Երևան, Էդիտ Պրինտ, 2015թ․

Դասարանում

1․ Ինչպե՞ս են փոխազդում միմյանց հետ թելից կախված 2 ձողերը

I ձող — մետաքսով շփված ապակե

II ձող — մետաքսով շփված ապակե

• վանում են
• չեն փոխազդում
• ձգում են

2․ Ո՞ր դեպքում լիցքավորված/չլիցքավորված մարմինները միմյանց կվանեն:

• 
• 
• 

3․Լիցաքավորված գնդի մոտ կախված խցանե A և B գնդիկները լիցքավորված են:

Ի՞նչ նշան ունեն գնդիկների լիցքերը:

• A բացասական, B դրական
• A դրական, B դրական
• A բացասական, B բացասական

4․ Ինչպե՞ս կփոխվի երկու կետային լիցքերի փոխազդեցության ուժը , եթե դրանց հեռավորությունը  և լիցքերից յուրաքանչյուրի արժեքը փոքրացվի 8 անգամ:

• կմեծանա 8 անգամ
• չի փոխվի
• կմեծանա 16 անգամ
• կփոքրանա 8 անգամ

5․ Քանի՞ մետրով պետք է մեծացնել 6 մ հեռավորության վրա գտնվող լիցքերի միջև տարածությունը, որպեսզի նրանց փոխազդեցության ուժը փոքրանա 36 անգամ:

6․ Քանի՞ մետրով պետք է մեծացնել 2 մ հեռավորության վրա գտնվող լիցքերի միջև տարածությունը, որպեսզի նրանց փոխազդեցության ուժը փոքրանա 4 անգամ: